" စြယ္စုံက်မ္း "

" စြယ္စုံက်မ္း "

စြယ္စုံက်မ္းဆိုသည္မွာ အားလုံးေသာဘာသာရပ္မ်ားကို ေဖာ္ျပရွင္းလင္းထားေသာ စာအုပ္အစုအေဝး တစ္ခုျဖစ္သည္။ အကၡရာစဥ္လိုက္ အေၾကာင္းအရာေတြကို ေဖာ္ျပထားသ

ည္။ ေအဒီ ၁ ရာစုမွ ဖလင္းနီးဆိုသူ ေရာမၿမိဳ႕သား ေရးသားခဲ့ေသာ သက္တမ္းအရင့္ဆုံး စြယ္စုံက်မ္းႀကီးသည္ ယခုတိုင္ ရွိေနဆဲ ျဖစ္သည္။ ထိုစာအုပ္ႀကီးကို သဘာဝသမိုင္း စာအုပ္ႀကီးဟု ေခၚေဝၚၾကသည္။ အတြဲေပါင္း (၃၇)တြဲ ပါဝင္ၿပီး ေဆာင္းပါးေပါင္း ႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ ပါဝင္သည္။ အတြဲေပါင္း (၅၀၂၀)ပါဝင္ေသာ အႀကီးမားဆုံး စြယ္စုံက်မ္းႀကီးမွာ တတိယအႀကိမ္ ျပဳစုထားေသာ တ႐ုတ္စြယ္စုံက်မ္းႀကီး ျဖစ္သည္။ အကၡရာစဥ္အလိုက္ ဘာသာရပ္မ်ားကို စီစဥ္ေဖာ္ျပထားေသာ စြယ္စုံက်မ္းကို ၁၇၀၄-ခုႏွစ္တြင္ ပုံႏွိပ္ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ အဂၤလိပ္ ဓမၼဆရာတစ္ဦး ျဖစ္ေသာ ဂြၽန္ဟာရစ္က ေရးသားခဲ့သည္။ စြယ္စုံက်မ္း အမည္မွာ တစ္ေလာကလုံးဆိုင္ရာ ဝိဇၨာႏွင့္ သိပၸံ အဂၤလိပ္ အဘိဓာန္ ျဖစ္သည္။

ေလာကဓမၼ၊ သိပၸကုံလုံ၊ က်မ္းစြယ္စုံ ေရွးျမန္မာပညာရွိတို႔က ေလာကေၾကာင္း၊ ဓမၼေၾကာင္း ဗဟုသုတပါဝင္ေသာက်မ္းကို စြယ္စုံက်မ္းဟူ၍ အမည္မွည့္ေခၚခဲ့ ၾကသည့္နည္းတူ ယခုေခတ္တြင္ သိပၸံပညာ၊ ဝိဇၨာပညာရပ္မ်ား စုေပါင္းပါဝင္ေသာ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ Encyclopedia ဟူသည့္ က်မ္းမ်ိဳးကို ျမန္မာဘာသာျဖင့္ စြယ္စုံက်မ္းဟု အမည္ေပးေလသည္။

ဗဟုသုတ အမ်ိဳးမ်ိဳးတို႔ကို ဗဟုသုတရွာမွီးသူတို႔ လြယ္လင့္တကူ ရွာေဖြဖတ္ရႈ၍ အကိုးအကား ျပဳနိုင္ၾကေစျခင္းငွာ စုေဆာင္းေရးသား ျပဳစုထားေသာက်မ္းကို အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ 'Encyclopedia'ဟု ေခၚေလသည္။ လူတို႔သည္ မိမိႏွင့္ တကြ မိမိပတ္ဝန္းက်င္ကို သိလိုေသာဆႏၵျဖင့္ သိမွတ္ျပဳဖြယ္ရာတို႔ကို ရွာေဖြစူးစမ္း၍ စာမ်ားကို ေရးသားၾကေလသည္။ ဤ သည္တြင္ စာအုပ္အမ်ိဳးမ်ိဳး ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ သို႔ရာတြင္ လူတို႔သိလိုေသာ ဗဟုသုတအခ်က္အလက္တို႔ကို အလြယ္တကူ ရွာေဖြရန္ ခဲယဥ္းလွသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဗဟုသုတအမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ ဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ားကို စုေဆာင္း၍၊ လူတို႔ လြယ္လင့္တကူဖတ္ရႈ ကိုးကားနိုင္ၾကေစရန္ စြယ္စုံက်မ္းဟူသည္ကို ျပဳစုၾကရသည္။ စြယ္စုံက်မ္းသည္ လူ တိရစာၦန္ အရာဝတၳဳတို႔ႏွင့္ တကြ ယင္းတို႔တည္ရွိရာ ေနရာေဒသအေၾကာင္းတို႔ကို ေဖာ္ျပေပးသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ စြယ္စုံက်မ္း၏ အေျခခံသေဘာကား လူတို႔က ဘာလဲ၊ ဘယ္သူလဲ၊ ဘယ္မွာလဲ၊ ဘယ္ေတာ့လဲ၊ ဘယ္လိုလဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲဟူ၍ ေမးလိုက္ေသာ ေမးခြန္းတို႔ကို အေျဖရွာေပးရသည့္ သေဘာပင္ျဖစ္၏။

စြယ္စုံဟု မွည့္ေခၚရျခင္းအေၾကာင္း.....

'အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား'ဟူေသာ စကားသည္ ဂရိဘာသာစကားမွ ဆင္းသက္လာ၍၊ ဝိဇၨာႏွင့္ သိပၸံပညာရပ္မ်ားကို သင္ၾကားေပးျခင္းဟူေသာ အနက္အဓိပၸါယ္ရွိသည္။ ဤသေဘာသည္ ပညာဗဟုသုတအရာ၌ ႏွစ္ဖက္စြယ္စုံ ရွိသည္ဟူေသာ သေဘာပင္ျဖစ္သည္။ ျမန္မာ့ဂႏၲဝင္တြင္ က်ည္းကန္႐ြာ၌ သီတင္းသုံးေသာ အရွင္နႏၵဓဇ သာမေဏသည္ သကၠရာဇ္ ၁၁၅၈ခု ႏွစ္တြင္ ပုစာၦေပါင္းတစ္ေထာင့္တစ္ရာပါဝင္ေသာ စြယ္စုံေက်ာ္ထင္အမည္ရွိ ပုစာၦက်မ္းကို ျပဳစုခဲ့သည္။ ထိုပုဂၢိဳလ္မွာ က်ည္းကန္ရွင္ႀကီးဟု တြင္၏။

ဤသို႔ေရးသားရာ၌ ဆရာေတာ္ဘုရားသည္ 'ေလာက ဓမၼ၊ သိပၸကုံလုံ၊ ဉာဏ္စြယ္စုံ ျဖစ္ေစျခင္းငွာ'ဟူ၍ ရည္႐ြယ္ခ်က္ကို ျပဆိုခဲ့သည္။ ထိုျပဆိုခဲ့ေသာ ရည္႐ြယ္ခ်က္အတိုင္း စြယ္စုံေက်ာ္ထင္က်မ္းမွာ ေလာကေၾကာင္း၊ ဓမၼေၾကာင္း ဗဟုသုတတို႔ျဖင့္ ျပည့္ဝလ်က္ရွိေပသည္။ ေရွးရိုးျမန္မာပညာရွိတို႔က ေလာကေၾကာင္း၊ ဓမၼေၾကာင္းတို႔၌ စြယ္စုံဗဟုသုတရွိေအာင္ ရည္႐ြယ္ခ်က္ထားၾကဘိသကဲ့သို႔ အေနာက္နိုင္ငံတြင္ရွိေသာ ဗဟုသုတလိုလားသူ ပညာရွင္တို႔သည္လည္း သိပၸံႏွင့္ ဝိဇၨာ ပညာရပ္မ်ား၌ စြယ္စုံဗဟုသုတရွိရန္ ရည္႐ြယ္ၾကေလသည္။

ယခုေခတ္ျမန္မာနိုင္ငံရွိ ဗဟုသုတရွာမွီးလိုေသာ ပုဂၢိဳလ္တို႔သည္လည္း အေနာက္တိုင္း နိုင္ငံသားတို႔ႏွင့္ အလားတူသိပၸံႏွင့္ ဝိဇၨာ ပညာရပ္မ်ားႏွင့္ဆိုင္ရာ ဗဟုသုတအခ်က္အလက္ကို ေလ့လာ ရွာမွီးလိုၾကေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေလာက၊ ဓမၼ ႏွစ္ခ်က္ျပည့္စုံျခင္းေၾကာင့္ စြယ္စုံဟုေခၚေဝၚခဲ့သည္ကို အစြဲျပဳ၍၊ သိပၸံပညာ၊ ဝိဇၨာပညာႏွစ္ခ်က္ ျပည့္စုံျခင္း၏ သေဘာကိုယူၿပီးလွ်င္၊ 'အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား' ဟူေသာ က်မ္းမ်ိဳးကို ျမန္မာဘာသာျဖင့္ စြယ္စုံက်မ္းဟု အမည္ေပးေလသည္။

စြယ္စုံက်မ္းဂႏၳဝင္.....

အေနာက္နိုင္ငံသားတို႔၏ အဆို၌၊ ေလာက၌ရွိေသာ ဗဟုသုတအရပ္ရပ္တို႔ကို က်မ္းစဥ္မ်ားျဖင့္ ပထမဦးစြာေရးသားျပဳစုသူမွာ အရစၥတိုတယ္ (ဘီစီ ၃၈၄-၃၂၂) ျဖစ္သည္ဟု ဆိုသည္။ အရစၥတိုတယ္ကို အေနာက္တိုင္းသားတို႔က 'စြယ္စုံက်မ္းတို႔၏ဖခင္' ဟုသမုတ္ၾကသည္။

သို႔ရာတြင္ ပညာစြယ္စုံက်မ္းကို ဘီစီ ၁၂ဝဝ ခန႔္က တ႐ုတ္နိုင္ငံ၌ ျပဳစုၾကသည္ဟု တ႐ုတ္ယဥ္ေက်းမႈ သုေတသီ ပုဂၢိဳလ္တို႔က ဆိုၾကသည္၊ အခ်ိဳ႕ကမူ ထိုက်မ္းကို ဘီစီ ၁၂ဝဝ ခန႔္က ျပဳစုသည္ဟုပင္ဆိုၾကေသး၏။ မည္သို႔ပင္ဆိုေစကာမူ၊ တ႐ုတ္ဘာသာအားျဖင့္ 'အားယား'ဟုေခၚေသာ အဆိုပါစြယ္စုံက်မ္းမွာ ေရွးဦးေပၚ စြယ္စုံက်မ္းအျဖစ္ျဖင့္ ယေန႕တိုင္ထင္ရွားလ်က္ရွိ သည္။ ယင္းက်မ္းတြင္ ေရွးပညာရွိမ်ား ျပဳစုထားေသာ စာေပမ်ားမွ ေကာင္းနိုးရာရာဗဟုသုတအရပ္ရပ္တို႔ကို ထုတ္ႏုတ္၍ စုေပါင္းေရးသားျပဳစုထားသည္။ ထိုေခတ္အခါေလာက္ တြင္ပင္ အိႏၵိယျပည္၌ ေဗဒက်မ္းႀကီးမ်ား ေပၚထြန္းခဲ့သည္။ ယင္းက်မ္းတို႔မွာ သာမ၊ ယဇု၊ ဣသ်ႉ၊ အာတပၸနဟူေလသည္။ ဘီစီ ၁ဝဝဝ ေခတ္မတိုင္မီ ေပၚေပါက္သည္ဟု ပညာရွင္တို႔ ခန႔္မွန္းၾကသည္။ ထိုေဗဒက်မ္းတို႔တြင္ ယဇ္ပူေဇာ္နည္း အေၾကာင္းမ်ားသာမက၊ ေရွးဂီတမ်ားႏွင့္ ထိုေခတ္က ထြန္းကားလ်က္ရွိေသာ အယူအဆမ်ားလည္း ပါဝင္သည္။ ေဗဒက်မ္းတို႔သည္ ေလာကေၾကာင္း၊ ဓမၼေၾကာင္း ဗဟုသုတစြယ္စုံက်မ္းမ်ားျဖစ္၏။ ယခင္ကဆိုခဲ့ေသာ အယ္ရစၥတိုတယ္၏ စြယ္စုံက်မ္း၌မူ အာကာသေၾကာင္း၊ မိုးေလဝသအေၾကာင္း၊ တိရစာၦန္မ်ားအေၾကာင္းစသည့္ သုေတသနျပဳထားေသာ အခ်က္ အလက္တို႔ ပါဝင္ၾကသည္။

စြယ္စုံက်မ္းစီစဥ္ပုံမ်ား.....

ခရစ္ ၁၄ဝဝ ျပည့္ႏွစ္မွအစျပဳ၍ စြယ္စုံက်မ္း၌ ဗဟုသုတအခ်က္အလက္တို႔ကို အစီအစဥ္ျဖင့္ စနစ္ တက်ေရးသားသည့္ နည္းနိႆယတို႔သည္ တိုးတက္ေကာင္းမြန္လာခဲ့သည္။ ပမာအားျဖင့္၊ ၁၄၈၁ ခုႏွစ္တြင္ ကကၠစတန္ထုတ္ေဝေသာ စြယ္စုံက်မ္းမွာ အကိုးအကားအတြက္ အသုံးက်ေသာက်မ္းျဖစ္သည္။ စြယ္စုံက်မ္းတြင္ ႐ုပ္ပုံမ်ားထည့္သြင္းလာသည္မွာ ဤက်မ္းသည္ ပထမျဖစ္သည္ဟု ဆိုရမည္။ သို႔ေသာ္ ၁၅၄၁ ခုႏွစ္တြင္ ဆြစ္ဇာလန္နိုင္ငံ ဗားလၿမိဳ႕မွ ရင္းဂဲလဗတ္ျပဳစုေသာ စြယ္စုံက်မ္း ေပၚထြက္လာမွပင္ 'အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား' ဟူေသာ အသုံးအႏႈန္းကို ပထမေတြ႕ရသည္။ ၁၅ဝ၆ ခုႏွစ္တြင္ အီတလီ၌ ထုတ္ေဝေသာ ရက္ဖာအယ္လီ မတ္ဖဲ၏ စြယ္စုံက်မ္း၌ လူပုဂၢိဳလ္တို႔၏ အတၳဳပၸတၱိႏွင့္ အၫြန္းစနစ္တို႔ကို ပထမဦးစြာ ေတြ႕ရသည္။ ၁၆၂ဝ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ဖရန္းစစ္ေဘကင္ျပဳစုေသာ စြယ္စုံက်မ္းမွာ ဗဟုသုတ အဝဝတို႔ကို အမ်ိဳးအစားအလိုက္ အခန္း က႑ခြဲ၍ျပဆိုရာတြင္ ပထမဟုဆိုၾကသည္။ ၁၇ဝ၄ ခုႏွစ္၌ ဂြၽန္ဟဲရစ္ဆိုသူျပဳစုေသာ ဝိဇၨာႏွင့္ သိပၸံစြယ္စုံက်မ္း၌ကား၊ အၫႊန္းစနစ္ကို အကၡရာဝလိနည္းႏွင့္ ၫႊန္းသည့္အျပင္၊ က်မ္းကိုးစာရင္းကိုလည္း ျပဆို၍၊ တတ္ကြၽမ္းသူ ပညာရွင္တို႔ ကိုယ္တိုင္ေရးသားေပးေသာ စာကိုယ္မ်ားပါဝင္ေလသည္။

၁၇ဝ၄ ခုႏွစ္၌ပင္ ဂ်ာမနီနိုင္ငံ၌ ေပၚေပါက္ေသာ စြယ္စုံက်မ္းမွာကား၊ အေၾကာင္းရပ္တို႔ကို ေရးသားေသာ ပညာရွင္အမ်ားတို႔၏ ေဆာင္းပါးခ်ည္းသက္သက္ျဖင့္ ေရးသားျပဳစုေသာက်မ္း ျဖစ္၍၊ ယင္းသို႔ ေဆာင္းပါးအမ်ားကို စြယ္စုံက်မ္းအျဖစ္ ထုတ္ေဝသည္မွာ ပထမပင္ျဖစ္ေပသည္။ ၁၇၂၈ ခုႏွစ္တြင္ အိဖရိမ္ ခ်ိမ္းဗားက ထုတ္ေဝေသာ 'စိုင္ကလိုပီးဒီးယား'ေခၚ စြယ္စုံက်မ္းကား၊ အျပန္အလွန္ၫႊန္းေသာစနစ္ကို ပထမဦးစြာ အသုံးျပဳသည့္က်မ္း ျဖစ္ေပသည္။

ဘာသာစကားအလိုက္ စြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

; လက္တင္ဘာသာစြယ္စုံက်မ္းမ်ား

ထို႔ေနာက္၌ကား၊ ဘီစီ ၃ဝ ခန႔္တြင္ မားကပ္ တယ္ရင္ ရွီယပ္ဗယ္ရို(ဘီစီ ၁၁၆-၂၇)သည္ ဝိဇၨာႏွင့္ သိပၸံပညာရပ္မ်ား ပါဝင္ေသာ စြယ္စုံက်မ္းကို အတြဲ ၉ တြဲျဖင့္ ေရးသားစီရင္ခဲ့သည္။ ေအဒီ၇ဝခုႏွစ္ခန႔္တြင္ ပလင္နီသည္ 'သဘာဝသမိုင္း' အမည္ရွိေသာ က်မ္းကို အတြဲေပါင္း ၃၇ တြဲ၊ အခန္းေပါင္း ၁၄၉၃ ခန္းတို႔ျဖင့္ ေရးသားခဲ့သည္။ ၅ ရာစုအတြင္းတြင္ မာတီယာနပ္ ကပဲလားသည္ စာသင္သားတို႔ ႏႈတ္ငုံေဆာင္ရန္ လြယ္ကူေသာ ဗဟုသုတက်မ္းကို ကဗ်ာဖြဲ႕၍ စီရင္ခဲ့သည္။ ထိုက်မ္း၌ သဒၵါနည္းမွစ၍၊ ဂီတ အႏုပညာထိ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ ပညာရပ္တို႔ ပါဝင္သည္။ ခရစ္ ၆ဝဝ မွ ၆၃ဝ ျပည့္ႏွစ္ အၾကားတြင္ အိဇီဒို အမည္ရွိေသာ ခရစ္ယန္ဘုန္းေတာ္ႀကီးသည္ ဗဟုသုတက်မ္းကိုျပဳစုရာ၊ ထိုက်မ္းကို ၉ ရာစုႏွစ္ က်မ္းျပဳ ပုဂၢိဳလ္တို႔က မွီးယူၾကရသည္။ ထို႔ေနာက္၌လည္း ခရစ္ယန္ဘုန္းေတာ္ႀကီးႏွင့္ လူပုဂၢိဳလ္မ်ားသည္ စြယ္စုံက်မ္း သေဘာသက္ေရာက္သည့္ က်မ္းအမ်ိဳးမ်ိဳးတို႔ကို ျပဳစုခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုက်မ္းမ်ားမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ လက္တင္ဘာသာႏွင့္သာရွိသည္။

တစ္ခါတစ္ရံ ဂရိဘာသာျဖင့္ ေရးသားေသာ က်မ္းမ်ားေပၚေပါက္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ အေၾကာင္းရပ္ဟူသမွ်တို႔ကို စနစ္တက် အခန္းပိုင္းျခား၍ ေရးသားထားသည္မဟုတ္ေခ်။ ခရစ္ ၁၂၆ဝ ျပည့္ႏွစ္သို႔ ေရာက္ေသာအခါမွ၊ ဗင္းဆင့္ဆိုသူသည္ 'ေၾကးမုံျပင္ႀကီး'ဟူေသာ က်မ္းကို စနစ္တက်အခန္းခြဲ၍၊ လက္တင္ဘာသာျဖင့္ ေရးသားခဲ့သည္။ ဥေရာပအလယ္ေခတ္၌ ထြက္ေပၚလာေသာ စြယ္စုံက်မ္းတို႔မွာ လက္တင္ဘာသာျဖင့္သာမ်ားေပသည္။

; တ႐ုတ္စြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

၁၄ ရာစုႏွစ္အတြင္းတြင္ တ႐ုတ္ျပည္၌လည္း မာတြာလင္ ဆိုသူ တ႐ုတ္ပညာရွိသည္ စြယ္စုံက်မ္းတစ္ေစာင္ကို ျပဳစုသည္။ ၁၅ ရာစုႏွစ္၌မူ၊ ယြန္လိုဧကရာဇ္ဘုရင္၏ အမိန႔္ေတာ္ျဖင့္ တ႐ုတ္ပညာရွိမ်ားသည္ စြယ္စုံက်မ္းကို ျပဳစုသည္။ ယြန္လို၏ ရည္႐ြယ္ခ်က္မွာ ကြန္ဖူးဇီး၏ အဆုံးအမမ်ား၊ ရာဇဝင္မ်ား၊ ယထာဘူတပညာရပ္မ်ား၊ ဝိဇၨာႏွင့္ သိပၸံပညာရပ္မ်ား စသည္ တို႔ကို တစ္ေပါင္းတည္းျပဳစုေစရန္ျဖစ္၏။

သို႔ေသာ္ ထိုက်မ္းမွာစာအုပ္ေပါင္း ၂၂၉၄၇ အုပ္ရွိသည္ျဖစ္၍၊ ယင္းအနက္သုံးအုပ္မွ်ကိုသာ ပုံႏွိပ္နိုင္ခဲ့ရာ၊ မင္မင္းဆက္ ကုန္ဆုံးေသာအခါ၊ ႏွစ္အုပ္မွာ ေပ်ာက္ပ်က္သြားၿပီးလွ်င္ ေဗာက္ဆာသူပုန္ ထေသာေခတ္၌ က်န္တစ္အုပ္လည္း ေပ်ာက္ပ်က္သြားေလသည္။ ၁၈ ရာစုႏွစ္ဦး၌ကား၊ တ႐ုတ္ဧကရာဇ္ ဘုရင္ ကန္ရွီး၏ အမိန႔္အရ အတြဲေပါင္း ၅ဝ၂ဝ ရွိေသာ စြယ္စုံက်မ္းကိုျပဳစု၍၊ ကန္ရွီးဘုရင္အား ဆက္ခံသူ ယြန္ခ်င္း (ခရစ္ ၁၇၂၃-၃၅ ခုႏွစ္)လက္ထက္တြင္ ထုတ္ေဝသည္။ ထိုစြယ္စုံက်မ္း အတြဲေပါင္း ၇ဝဝ တို႔ကို ၿဗိတိသွ်ျပတိုက္တြင္ ယေန႕တိုင္ျပထားေလသည္။

; ျပင္သစ္စြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

ယခင္ကေဖၚျပခဲ့ေသာ ခ်မ္းဗား၏ 'စိုင္ကလိုပီးဒီးယား' စြယ္စုံက်မ္းကို ျပင္သစ္တို႔က ျပင္သစ္ဘာသာသို႔ ျပန္ဆိုၾကသည္။ ထိုစြယ္စုံက်မ္း နမူနာကိုယူ၍ ဒီးဒရိုးသည္ ၁၇၅၁-၁၇၇၂ ခုႏွစ္အတြင္း အတြဲေပါင္း ၂၈ တြဲရွိေသာ ျပင္သစ္စြယ္စုံက်မ္းႀကီး ေပၚေပါက္လာသည္။ ၁၉၂၈ ခုႏွစ္၌မူ လာ႐ုဆ ဆိုသူျပဳစုေသာ ၂ဝ ရာစု စြယ္စုံက်မ္းဟူ၍ ျပင္သစ္ဘာသာျဖင့္ ေပၚထြက္လာသည္။

; ဂ်ာမန္စြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

ဂ်ာမနီနိုင္ငံတြင္ ၁၇၃၂ ခုႏွစ္မွ ၁၇၅ဝ ျပည့္ႏွစ္အထိ အတြဲေပါင္း ၆၄ တြဲရွိေသာ 'ယူနီဗာဆယ္ လကၠဇီကြန္'ေခၚ စြယ္စုံက်မ္းကို ဇက္ဒလာဆိုသူျပဳစုသည္။ ယင္းက်မ္းတြင္ ထိုေခတ္က အသက္ထင္ရွား ရွိသူမ်ား၏ အတၳဳပၸတၱိမ်ား ပါဝင္သည္။ ထို႔ျပင္ ၁၇၉၆ ခုႏွစ္၌၎၊ ၁၈၈၁ ခုႏွစ္၌၎၊ ပညာရွင္အသီးသီးတို႔က ဂ်ာမန္စြယ္စုံက်မ္းကို ျပဳစုၾကသည္။

; အဂၤလိပ္စြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

ယခင္ကျပဆိုခဲ့ၿပီးေသာ အဂၤလိပ္စြယ္စုံက်မ္းမ်ားအျပင္၊ ယခုေခတ္တြင္ အကိုးအကားျပဳရန္ က်မ္းမ်ားအနက္ အလြန္ထင္ရွားေသာ အဂၤလိပ္စြယ္စုံက်မ္းမွာ 'အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား ၿဗိတိနိကား' ျဖစ္ေလသည္။ ယင္းက်မ္းကို ၁၇၆၈ ခုႏွစ္မွသည္ ၁၇၇၁ ခုႏွစ္အတြင္း အတြဲ ၃ တြဲျဖင့္ ပထမဦးစြာ စေကာ့တလန္နိုင္ငံ အက္ဒင္ဗာရာၿမိဳ႕တြင္ ေရးသားျပဳစု ပုံႏွိပ္ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ ၁၇၇၈ ခုႏွစ္မွသည္ ၁၇၈၃ ခုႏွစ္ အတြင္း၊ ဒုတိယတည္းျဖတ္ေသာ ပုံႏွိပ္ထုတ္ေဝသည္။

; အေမရိကန္စြယ္စုံက်မ္း.....

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၌ကား၊ ၁၈၂၉ ခုႏွစ္မွ ၁၈၃၃ ခုႏွစ္အတြင္း အေမရိကန္စြယ္စုံက်မ္းကို 'အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား အေမရိကားနား'ဟူေသာအမည္ျဖင့္ ျပဳစုထုတ္ေဝခဲ့ေလသည္။

; ဆိုဗီယက္႐ုရွစြယ္စုံက်မ္း.....

ဆိုဗီယက္႐ုရွနိုင္ငံတြင္ ၁၉၂၅ ခုႏွစ္မွ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္အထိ ၂၂ ႏွစ္တိုင္တိုင္ျပဳစုခဲ့ေသာ 'ဗိုလရွာယာ ဆိုဗီယက္စကာယာ အင္စိုင္ကလိုပီးဒီးယား'မွာ ယေန႕တိုင္မ်ားစြာထင္ရွားေလသည္။ ယခုအခါ နိုင္ငံအသီးသီးတြင္ စြယ္စုံက်မ္းမ်ားကို အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ထုတ္ေဝလ်က္ ရွိၾကသည္။ အထူးသျဖင့္ ကေလးမ်ားအတြက္ ရည္႐ြယ္၍၊ ႐ုပ္ပုံေပါင္းမ်ားစြာပါဝင္သည့္ စြယ္စုံက်မ္းတို႔မွာ မ်ားစြာ ေခတ္စားလ်က္ရွိသည္။

; လက္တင္မွ တိုင္းရင္းဘာသာမ်ားသို႔.....

ဥေရာပနိုင္ငံတြင္ မူလက စြယ္စုံက်မ္းကို ျပဳစုၾကရာ၌ လက္တင္ဘာသာျဖင့္သာ ျပဳစုၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ၁၄ ရာစုႏွစ္မွ လြန္လာေသာေခတ္သို႔ ေရာက္ေသာ္၊ စြယ္စုံက်မ္းမ်ားကို ဥေရာပနိုင္ငံ အသီးသီးတို႔က မိမိတို႔၏ တိုင္းရင္းဘာသာစကားျဖင့္ ျပဳစုလာၾက၏။ သာဓကအားျဖင့္ျပလွ်င္၊ အဂၤလန္နိုင္ငံတြင္ ဗာေသာ လိုမ်ဴဒီ ဂလန္ဗီးသည္ ၁၃၆ဝ ျပည့္ႏွစ္၌ စြယ္စုံက်မ္းတစ္ခုကို လက္တင္ဘာသာျဖင့္ ျပဳစုခဲ့သည္။ ယင္းက်မ္းကို ၁၃၉၈ ခုႏွစ္တြင္ ဂြၽန္ထေရဗီဇာဆိုသူက အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ဆိုေလသည္။

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း.....

ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္းကို စာေပဗိမာန္မွ ထုတ္ေဝသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံဘာသာျပန္စာေပအသင္းက ျပဳစုသည္။ ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္းတြင္ အေၾကာင္းရပ္ေပါင္း ၄ဝဝဝ ခန႔္ ပါရွိသည္။ စြယ္စုံက်မ္းတစ္တြဲလွ်င္ စာမ်က္ႏွာ ၅ဝဝ က်ျဖင့္ စီစဥ္ထားရာ၊ အတြဲေပါင္း ၁၅ တြဲရွိသည္။

ကေလးစြယ္စုံက်မ္း.....

ယခုေခတ္၌ ကေလးလူငယ္ လူ႐ြယ္တို႔၏ ပညာေရး အေရးႀကီးပုံကို လူတို႔သည္ ပိုမိုေလးစားလာၾကၿပီ ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယင္းကေလးလူငယ္တို႔အဖို႔လည္း စြယ္စုံက်မ္းသည္ အေရးႀကီးသည္ဟု သေဘာ ေပါက္ၾကၿပီးျဖစ္သည္။ အဂၤလန္နိုင္ငံတြင္ ၁၉ဝ၈ ခုႏွစ္ကအစျပဳ၍ 'ကေလးစြယ္စုံက်မ္း'ဟူ၍ ေပၚေပါက္ခဲ့ သည္။ ၁၉၁ဝ ျပည့္ႏွစ္၌ အေမရိကန္နိုင္ငံမွေန၍ 'ဗဟုသုတက်မ္း' ဟူေသာအမည္ျဖင့္ စြယ္စုံက်မ္း ေပၚေပါက္လာျပန္သည္။ ေက်ာင္းသားသုံးအတြက္ စြယ္စုံက်မ္းကိုမူ၊ ၁၈၉၃ ခုႏွစ္တြင္ 'ေက်ာင္းသား စြယ္စုံက်မ္း' ဟူေသာအမည္ ျဖင့္ အဂၤလန္တြင္ထုတ္ေဝခဲ့ရာ၊ ၁၉၂၂ ခုႏွစ္၌ ယင္းကိုပင္ 'ကြမ္ပတန္၏ ႐ုပ္စုံ စြယ္စုံက်မ္း'ဟူေသာအမည္သစ္ျဖင့္ ျပန္လည္တည္းျဖတ္ ထုတ္ေဝခဲ့ျပန္သည္။ ယခုေခတ္တြင္ ကေလး တို႔အဖို႔ စြယ္စုံက်မ္းတို႔၌ ႐ုပ္ပုံ ဓာတ္ပုံစသည္တို႔ မပါဘဲမရွိေခ်။ ၿဗိတိသွ်စြယ္စုံက်မ္းကို ထုတ္ေဝသူတို႔သည္ ပင္လွ်င္ ၁၉၃၄ ခုႏွစ္မွအစျပဳ၍၊ ႐ုပ္ပုံဓာတ္ပုံတို႔ပါဝင္ေသာ ကေလးမ်ားအတြက္ 'ၿဗိတႏၷိကား ဂ်ဴနီယာ'ေခၚ စြယ္စုံက်မ္းကို ထုတ္ေဝလ်က္ရွိသည္။

အြန္လိုင္းစြယ္စုံက်မ္းမ်ား.....

စြယ္စုံက်မ္းထုတ္လုပ္ရိုက္ႏွိပ္သည့္ ကုပၸဏီႀကီးမ်ားသည္ အင္တာနက္ေခတ္တြင္ အခမဲ့ျဖစ္ေစ၊ အခေၾကးႏွင့္ျဖစ္ေစ Online Encyclopedia အြန္လိုင္းစြယ္စုံက်မ္းမ်ား ေပၚလာသည္။ နာမည္ေက်ာ္ ဝီကီပီးဒီးယား ဟုေခၚေသာ အင္တာနက္အခမဲ့ စြယ္စုံက်မ္းကို အဂၤလိပ္ဘာသာအသုံးျပဳသူ မ်ားစြာ အခမဲ့ၾကည့္ရႈ၊ တည္းျဖတ္နိုင္သည္။ ၂ဝ၁၅ တြင္ အခ်က္လက္ေပါင္း ၄.၉ သန္းေက်ာ္ ရွိသည္။ အျခားဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယားမ်ားလည္း အခ်က္အလက္တစ္သန္းေက်ာ္ ရွိသည္။ ဥပမာ နယ္သာလန္၊ ျပင္သစ္၊ အီတလီ၊ ႐ုရွား၊ ဗီယက္နမ္ စသည့္ ဘာသာရပ္မ်ားျဖစ္သည္။

တ႐ုပ္နိုင္ငံမွ Baidu Baike (အခ်က္အလက္ ၅.၃သန္း 2012) ႏွင့္ Hudong (အခ်က္အလက္ ၆.၄သန္း 2012) တို႔သည္ သီးသန႔္ေပၚထြက္လာေသာ အခမဲ့ အြန္လိုင္းစြယ္စုံက်မ္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ကိုးရီးယားစကားျဖင့္ Encyber အခမဲ့ အြန္လိုင္းစြယ္စုံက်မ္းသည္ နံပါတ္(၁)ျဖစ္ေနသည္။

_
ကိုးကား.....

- ၂၀၀၄-ခု၊ ေအာက္တိုဘာလထုတ္ (စာေပေလာက) ခင္ေမာင္ေဇာ္၏ တီထြင္မႈမ်ား စာအုပ္မွ

- ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း၊ အတြဲ(၄)

- ဓာတ္ပံု …
၁၉၀၂ ခုႏွစ္ ထုတ္ေဝေသာ Brockhaus Konversations-Lexicon