" လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စားသူတိုင္း သိထားသင့္တဲ့ PrEP နဲ႔ PEPေဆး ''
" လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စားသူတိုင္း သိထားသင့္တဲ့ PrEP နဲ႔ PEPေဆး ''
PrEP နဲ႔ PEP ေဆးေတြဟာ HIV ပိုး ကူးစက္ခံရျခင္း ေလ်ာ့နည္းေစဖို႔ ကာကြယ္ေပးတဲ့ ေဆးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္က လိင္အေပ်ာ္အပါး မၾကာခဏ လိုက္စားတဲ့သူျဖစ္ေစ၊ ကိုယ့္ခ်စ္သူမွာ HIV ပိုးရွိတယ္ဆိုရင္ ဒီေဆးေတြအေၾကာင္း နားလည္ထားဖို႔ လိုပါတယ္။
PrEP ေဆးဆိုတာဘာလဲ။
ေဆးရဲ႕ အရွည္ေကာက္ကေတာ့ Pre-exposure prophylaxis ျဖစ္ျပီး ပံုမွန္စြဲေသာက္ေပးရတဲ့ ကာကြယ္ေဆးတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။
အဓိကကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကို ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ ျဖစ္ပါတယ္။
HIV ပိုးရွိသူေတြ၊ ကိုယ့္ခ်စ္သူမွာ HIV ပိုးရွိလို႔ ကိုယ့္ဆီကို မကူးစက္ေစေအာင္ ကာကြယ္ေပးဖို႔ ေသာက္ေပးရတာျဖစ္ပါတယ္။
ေန႔စဥ္ ေသာက္ေပးရတဲ့ ေဆးျဖစ္ျပီး ကာကြယ္မႈအာနိသင္အျမင့္ဆံုးကို ေရာက္ဖို႔ ေဆးေသာက္တာ အနည္းဆံုး ၇ရက္ ရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
ေန႔တိုင္း PrEP ေဆးကို မွန္မွန္ေသာက္ေပးမယ္ဆိုရင္ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံရာမွ HIV ကူးစက္ႏုိင္ေျခ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ မနည္း ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါတယ္။
ေဆးထိုးအပ္မွ်ေဝသံုးစြဲရာမွ HIV ကူးစက္ႏုိင္ေျခကိုေတာ့ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထိ ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါတယ္။
မူးေဝတာ၊ ေအာ့အန္တာ အစရွိတဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကိုေတာ့ ေဆးေသာက္ကာစအခ်ိန္မွာ ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။
ေဆးပညာကၽြမ္းက်င္ပညာရွင္ေတြ၊ ဆရာဝန္ရဲ႕ ခြင့္ျပဳခ်က္ပါတဲ့ တရားဝင္ PrEP ေဆးဝါးေတြကို သံုးစြဲတာက ပိုထိေရာက္တဲ့ အာနိသင္ကို ရႏိုင္ပါတယ္။
PrEP ေဆးကုိ ေန႔စဥ္ပံုမွန္ေသာက္ဖို႔ လိုပါတယ္။
ဒီေဆးဟာ HIV ကို ရာႏႈန္းျပည့္ ကာကြယ္ေပးႏိုင္တာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ ေဆးေသာက္ေနစဥ္မွာလည္း ကြန္ဒံုးအသံုးျပဳေပးႏိုင္ရင္ ပိုေကာင္းပါတယ္။
၃လျခား တစ္ခါ HIV ပိုးရွိ၊ မရွိကို ေသြးစစ္ၾကည့္ဖို႔ လိုပါတယ္။
PEP ေဆးကို ဘာအတြက္ ေသာက္တာလဲ။
Post-exposure prophylaxis လို႔ အမည္ရတဲ့ PEP ေဆးဟာ အေရးေပၚ ေသာက္ရတဲ့ HIV ပိုးကာကြယ္ေဆးျဖစ္ပါတယ္။
ကိုယ့္မွာေတာ့ HIV ေရာဂါပိုးမရွိဘူး။ ဒါေပမယ့္ HIV ရွိတယ္လို႔ သံသယျဖစ္ရတဲ့ သူတစ္ေယာက္နဲ႔ အကာအကြယ္မပါဘဲ လိင္ဆက္ဆံမိတဲ့အခါ ဒီေဆးကို အေရးေပၚအေနနဲ႔ ေသာက္ဖို႔ လိုပါတယ္။
လိင္ဆက္ဆံျပီး ၇၂နာရီအတြင္း ေသာက္မွ ေဆးရဲ႕ အာနိသင္ကို အျပည့္အဝခံစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။
အထူးသျဖင့္ အလိုမတူဘဲ အဓမၼျပဳက်င့္ခံရျပီးေနာက္ HIV ပိုး ကူးစက္ခံရျခင္းမျဖစ္ေစဖို႔ PEP ေဆးကို ေစာႏိုင္သမွ် အေစာဆံုး ေသာက္ေပးရပါမယ္။
အေရးေပၚ ကာကြယ္ေဆးျဖစ္တဲ့အတြက္ ေန႔စဥ္ေသာက္ေပးဖို႔ မလိုပါဘူး။
PrEP ေဆးလိုပဲ မူးေဝတာ၊ ေအာ့အန္တာ၊ ေခါင္းမူးတာ၊ ကိုယ္လက္မအီမသာျဖစ္တာ အစရွိတဲ့ ဓာတ္မတည့္လကၡဏာတခ်ိဳ႕ကို ေတြ႔ရတတ္္ပါတယ္။
ဒီေဆးကို ေသာက္ဖို႔အတြက္ ဆရာဝန္နဲ႔ အရင္တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
PrEP နဲ႔ PEP ေဆး ၂မ်ိဳးလံုးကို ေသခ်ာေသာက္ေပးမယ္ဆိုရင္ HIV ပိုးကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တျခားလိင္မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ လိင္အဂၤါၾကြက္ႏုိ႔၊ ဂႏို၊ ကာလသားေရာဂါေတြ၊ အေရျပားျပႆနာေတြ၊ မလိုလားအပ္တဲ့ ကိုယ္ဝန္ေတြကိုေတာ့ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ျခင္း မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေဘးကင္းအႏၱရာယ္ရွင္းစြာ လိင္ဆက္ဆံႏုိင္ဖို႔ အမ်ိဳးသားေရာ၊ အမ်ိဳးုသမီးပါ ကြန္ဒံုးအသံုးျပဳဖို႔ အၾကံေပးလိုက္ခ်င္ပါတယ္။
_
ေရးသားသူ … Ye Myo Myat
ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ … Dr. Thurein Hlaing Win
Hello Health Group
PrEP နဲ႔ PEP ေဆးေတြဟာ HIV ပိုး ကူးစက္ခံရျခင္း ေလ်ာ့နည္းေစဖို႔ ကာကြယ္ေပးတဲ့ ေဆးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္က လိင္အေပ်ာ္အပါး မၾကာခဏ လိုက္စားတဲ့သူျဖစ္ေစ၊ ကိုယ့္ခ်စ္သူမွာ HIV ပိုးရွိတယ္ဆိုရင္ ဒီေဆးေတြအေၾကာင္း နားလည္ထားဖို႔ လိုပါတယ္။
PrEP ေဆးဆိုတာဘာလဲ။
ေဆးရဲ႕ အရွည္ေကာက္ကေတာ့ Pre-exposure prophylaxis ျဖစ္ျပီး ပံုမွန္စြဲေသာက္ေပးရတဲ့ ကာကြယ္ေဆးတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။
အဓိကကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးကို ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ ျဖစ္ပါတယ္။
HIV ပိုးရွိသူေတြ၊ ကိုယ့္ခ်စ္သူမွာ HIV ပိုးရွိလို႔ ကိုယ့္ဆီကို မကူးစက္ေစေအာင္ ကာကြယ္ေပးဖို႔ ေသာက္ေပးရတာျဖစ္ပါတယ္။
ေန႔စဥ္ ေသာက္ေပးရတဲ့ ေဆးျဖစ္ျပီး ကာကြယ္မႈအာနိသင္အျမင့္ဆံုးကို ေရာက္ဖို႔ ေဆးေသာက္တာ အနည္းဆံုး ၇ရက္ ရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
ေန႔တိုင္း PrEP ေဆးကို မွန္မွန္ေသာက္ေပးမယ္ဆိုရင္ အကာအကြယ္မဲ့ လိင္ဆက္ဆံရာမွ HIV ကူးစက္ႏုိင္ေျခ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ မနည္း ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါတယ္။
ေဆးထိုးအပ္မွ်ေဝသံုးစြဲရာမွ HIV ကူးစက္ႏုိင္ေျခကိုေတာ့ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထိ ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါတယ္။
မူးေဝတာ၊ ေအာ့အန္တာ အစရွိတဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကိုေတာ့ ေဆးေသာက္ကာစအခ်ိန္မွာ ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။
ေဆးပညာကၽြမ္းက်င္ပညာရွင္ေတြ၊ ဆရာဝန္ရဲ႕ ခြင့္ျပဳခ်က္ပါတဲ့ တရားဝင္ PrEP ေဆးဝါးေတြကို သံုးစြဲတာက ပိုထိေရာက္တဲ့ အာနိသင္ကို ရႏိုင္ပါတယ္။
PrEP ေဆးကုိ ေန႔စဥ္ပံုမွန္ေသာက္ဖို႔ လိုပါတယ္။
ဒီေဆးဟာ HIV ကို ရာႏႈန္းျပည့္ ကာကြယ္ေပးႏိုင္တာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ ေဆးေသာက္ေနစဥ္မွာလည္း ကြန္ဒံုးအသံုးျပဳေပးႏိုင္ရင္ ပိုေကာင္းပါတယ္။
၃လျခား တစ္ခါ HIV ပိုးရွိ၊ မရွိကို ေသြးစစ္ၾကည့္ဖို႔ လိုပါတယ္။
PEP ေဆးကို ဘာအတြက္ ေသာက္တာလဲ။
Post-exposure prophylaxis လို႔ အမည္ရတဲ့ PEP ေဆးဟာ အေရးေပၚ ေသာက္ရတဲ့ HIV ပိုးကာကြယ္ေဆးျဖစ္ပါတယ္။
ကိုယ့္မွာေတာ့ HIV ေရာဂါပိုးမရွိဘူး။ ဒါေပမယ့္ HIV ရွိတယ္လို႔ သံသယျဖစ္ရတဲ့ သူတစ္ေယာက္နဲ႔ အကာအကြယ္မပါဘဲ လိင္ဆက္ဆံမိတဲ့အခါ ဒီေဆးကို အေရးေပၚအေနနဲ႔ ေသာက္ဖို႔ လိုပါတယ္။
လိင္ဆက္ဆံျပီး ၇၂နာရီအတြင္း ေသာက္မွ ေဆးရဲ႕ အာနိသင္ကို အျပည့္အဝခံစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။
အထူးသျဖင့္ အလိုမတူဘဲ အဓမၼျပဳက်င့္ခံရျပီးေနာက္ HIV ပိုး ကူးစက္ခံရျခင္းမျဖစ္ေစဖို႔ PEP ေဆးကို ေစာႏိုင္သမွ် အေစာဆံုး ေသာက္ေပးရပါမယ္။
အေရးေပၚ ကာကြယ္ေဆးျဖစ္တဲ့အတြက္ ေန႔စဥ္ေသာက္ေပးဖို႔ မလိုပါဘူး။
PrEP ေဆးလိုပဲ မူးေဝတာ၊ ေအာ့အန္တာ၊ ေခါင္းမူးတာ၊ ကိုယ္လက္မအီမသာျဖစ္တာ အစရွိတဲ့ ဓာတ္မတည့္လကၡဏာတခ်ိဳ႕ကို ေတြ႔ရတတ္္ပါတယ္။
ဒီေဆးကို ေသာက္ဖို႔အတြက္ ဆရာဝန္နဲ႔ အရင္တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
PrEP နဲ႔ PEP ေဆး ၂မ်ိဳးလံုးကို ေသခ်ာေသာက္ေပးမယ္ဆိုရင္ HIV ပိုးကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တျခားလိင္မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ လိင္အဂၤါၾကြက္ႏုိ႔၊ ဂႏို၊ ကာလသားေရာဂါေတြ၊ အေရျပားျပႆနာေတြ၊ မလိုလားအပ္တဲ့ ကိုယ္ဝန္ေတြကိုေတာ့ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ျခင္း မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေဘးကင္းအႏၱရာယ္ရွင္းစြာ လိင္ဆက္ဆံႏုိင္ဖို႔ အမ်ိဳးသားေရာ၊ အမ်ိဳးုသမီးပါ ကြန္ဒံုးအသံုးျပဳဖို႔ အၾကံေပးလိုက္ခ်င္ပါတယ္။
_
ေရးသားသူ … Ye Myo Myat
ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ … Dr. Thurein Hlaing Win
Hello Health Group
Comments
Post a Comment