' ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံဖြယ္ခုနစ္ပါး '

' ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံဖြယ္ခုနစ္ပါး '

ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာအတြင္း၌ ကမၻာေပၚရွိ လူတို႔တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ အရာမ်ားႏွင့္ သဘာဝအေလ်ာက္ ျဖစ္ပ်က္ေနေသာအရာမ်ားကို စုစည္း၍ ကမၻာ့အံ့ဖြယ္မ်ား အျဖစ္ စာရင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးျပဳစုခဲ့ၾကသည္။ ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံဖြယ္ခုနစ္ပါးသည္ အေစာဆုံးေတြ႕ရေသာစာရင္းျဖစ္ၿပီး လူသားတို႔၏ ထင္ရွားေသာ ေရွးေဟာင္း ဂႏၲဝင္ တည္ေဆာက္မွုႏွင့္ပတ္သက္ေနသည္။ ထိုစာရင္းသည္ ေရွးေခတ္ဂရိ ရွုခင္းၾကည့္သူတို႔၏ လမ္းညႊန္စာအုပ္ကို အေျခခံထားျခင္းျဖစ္ၿပီး ေျမထဲပင္လယ္ေဒသ ပတ္ဝန္းက်င္ရွိ အရာမ်ားသာပါဝင္သည္။ ခုနစ္ ဂဏန္းကို ေရြးခ်ယ္ထားျခင္းမွာ ဂရိလူမ်ိဳးတို႔အေနႏွင့္ ထူးျခားဆန္းၾကယ္ေသာ ဂဏန္းအျဖစ္မွတ္ယူထားေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

♻ ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံ့ဖြယ္ခုနစ္ပါး

ဂိုင္ဇာမဟာပိရမစ္ႀကီး ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံဖြယ္မ်ားမွ တစ္ခုတည္းသာ က်န္ရစ္ခဲ့ေသာ အေဆာက္အဦး

သမိုင္းပညာရွင္ ဟီရိုဒိုးတပ္စ္(ဘီစီ ၄၈၄- ဘီစီ ၄၂၅) ႏွင့္ အယ္လက္ဇန္းဒရီးယားျပတိုက္ရွိ ဆိုင္းရင္းန္မွပညာရွိ ကယ္လီမာခ်ဴး(scholar Callimachus of Cyrene) (ဘီစီ ၃၀၅ -ဘီစီ ၂၀၄) တို႔သည္ ကမၻာ့အံဖြယ္ခုနစ္ပါးႏွင့္ပတ္သက္ေသာ အေစာဆုံးစာရင္းကို ျပဳစုခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ သူတို႔၏ေရးသားခ်က္မွာ ကိုးကားခ်က္မွအပ က်န္ရစ္ခဲ့ျခင္းမရွိေပ။ ထိုအံဖြယ္မ်ားတြင္ ေအာက္ပါအေဆာက္အဦးတို႔ ပါဝင္သည္။

   (၁) ဂိုင္ဇာမဟာပိရမစ္ႀကီး
   (၂) ေဘဘီလုံရွိ မိုးပ်ံဥယ်ာဥ္
   (၃) အိုလမ္ပီယာရွိ ဇုစ္နတ္မင္းႀကီး၏ ႐ုပ္ထု
   (၄) အီဖီးဆပ္ရွိ အာတဲမိ ဘုရားေက်ာင္း
  (၅)  ေဟလီကာနပ္ဆပ္ရွိ ေမာ္ဆိုေလာ့စ္၏ ဂူသခၤ်ိဳင္း
  (၆) ႐ုတ္ဒ္၏ ႐ုပ္ထု
   (၇) အလက္ဇန္းဒရီးယားရွိ မီးျပတိုက္

ဂရိဘာသာျဖင့္ ေရးသားခ်က္ theamata မွာ အံ့ဖြယ္ဟု အဓိပၸါယ္မရပဲ မၾကည့္မျဖစ္ ဟု အဓိပၸါယ္ထြက္သည္။ ယေန႔ေခတ္တြင္ အမ်ားသိရွိၾကေသာ စာရင္းမွာ အလယ္ေခတ္တြင္ စုစည္းတည္းျဖတ္ခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ အေဆာက္အဦးအမ်ားစုမွာ ယေန႔ေခတ္တြင္ တည္ရွိျခင္း မရွိေတာ့ေပ။ ယေန႔ထက္တိုင္ က်န္ရစ္ခဲ့ေသာ အေဆာက္အဦးမွာ ဂိုင္ဇာရွိ မဟာပိရိမစ္ႀကီး တစ္ခုသာျဖစ္သည္။

အီဂ်စ္နိုင္ငံရွိ၊ ပိရမစ္သင္းခ်ိဳင္းဂူႀကီးမ်ားသည္ ခရစ္မေပၚမီ ႏွစ္ေပါင္း ၃ဝဝဝ ခန႔္က တည္ေဆာက္ထားခဲ့သည္ ျဖစ္လ်က္၊ ယခုေခတ္တိုင္ေအာင္ မပ်က္စီးဘဲ တည္ရွိေနသျဖင့္ ကမၻာ၏ အံ့ခ်ီးဖြယ္ရာတစ္ပါး ဆက္လက္ျဖစ္ေနေပသည္။

ေဘဘီလုံဘုရင္ နက္ဗ်ဴခတ္နက္ဇာဘုရင္၏ ခ်စ္လွစြာ ေသာ မိဖုရားမွာ စိမ္းလန္းသာယာေသာ ေတာင္ကုန္းေဒသမွ လာသူျဖစ္၍၊ ေျခာက္ေသြ႕၍ အပင္မ်ားကင္းမဲ့ေသာ ေဘဘီလုံ နိုင္ငံတြင္ မေနတတ္ေအာင္ျဖစ္ေနသျဖင့္၊ မိဖုရားစိတ္လက္ ၾကည္လင္ရန္ ဥယ်ာဥ္ပ်ံမ်ားကို စီမံေဆာက္လုပ္ေစသည္။ ထိုဥယ်ာဥ္ပ်ံမ်ားမွာ ေက်ာက္အဂၤေတမ်ားျဖင့္ အဆင့္ဆင့္ ျပဳလုပ္ထား၍ ၇၅ ေပမွ ေပ ၃ဝဝ ခန႔္အထိ ျမင့္ေလသည္။ ထိုအဆင့္မ်ားေပၚတြင္ သစ္ပင္ပန္းပင္ေပါင္း စုံလင္စြာကို စိုက္ပ်ိဳးေစ၍၊ ယူဖေရးတီး ျမစ္မွေရကို ပိုက္လုံးမ်ားျဖင့္ သြယ္လ်က္ သစ္ပင္မ်ားအားေလာင္းေစ၏။ဤသို႔ျဖင့္လွပ ဆန္းၾကယ္စြာေသာဥယ်ာဥ္ပ်ံမ်ားျဖစ္လာ၍ထင္ရွားေက်ာ္ၾကား လွ၏။ယခုအခါတြင္မူကား အပ်က္အစီးမ်ားကိုသာေတြ႕ျမင္ရ ေတာ့သည္။

အာရွမိုင္းနားနယ္ရွိ ဂရိတို႔တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ အက္ဖီဆပ္ ၿမိဳ႕မွ အားတီမစ္နတ္သမီး၏ နတ္ကြန္းမွာလည္းအံ့ဖြယ္တစ္ပါး ျဖစ္ခဲ့သည္။ ထိုနတ္ကြန္းကို ဘီစီ ၃ဝဝ ခန႔္က ေဆာက္လုပ္ ၿပီးစီးခဲ့၏။ ေအဒီ ၂၆၂ ခုႏွစ္တြင္ ေဂါ့သလူမ်ိဳးတို႔၏ လက္ခ်က္ျဖင့္ ပ်က္စီးသြား၍ ကာလၾကာျမင့္ေလေသာ္ ေျမ ေအာက္တြင္ နစ္ျမဳပ္ေနခဲ့သည္။ ထိုနတ္ကြန္းေနရာကို တူးေဖၚ ၾကည့္ရာမွရရွိေသာ ေပ ၆ဝ ခန႔္ရွိ တိုင္လုံးႀကီးတစ္လုံးကို ၿဗိတိသၽွျပတိုက္တြင္ ထားရွိ၏။

ဇုနတ္႐ုပ္ႀကီးမွာ ယခုအခါ လုံးဝပ်က္စီးသြားေခ်ၿပီ။ ထို နတ္႐ုပ္ႀကီး၏ ပုံပန္းသ႑ာန္ကို ကၽြန္ုပ္တို႔သည္ အီးလစ္ ဒဂၤါးျပားမ်ားတြင္ပါေသာ ပုံမ်ားမွ သိရွိၾကရ၏။ ထိုနတ္႐ုပ္ႀကီး မွာ ဂရိနိုင္ငံ ပယ္လိုပြန္နီးဆပ္ကၽြန္းဆြယ္၊ အိုလံပီယာၿမိဳ႕တြင္ ဘီစီ ၅၇၈ ခုႏွစ္ခန႔္က ထင္ရွားေသာ ႐ုပ္လုံးထုဆရာႀကီး ဖီးဒီးယက္က ထုလုပ္ထားခဲ့သည္။ ထိုနတ္႐ုပ္ႀကီးမွာ ေပ ၆ဝ ခန႔္ ျမင့္၍ ႀကီးမားလွၿပီးလၽွင္ ဆင္စြယ္ႏွင့္ ေရႊတို႔ျဖင့္ ထုလုပ္ ထားေၾကာင္းသိရွိရ၏။

ဘီစီ ၃၇၈ ခုႏွစ္ေလာက္တြင္ နတ္ရြာစံေသာ ကဲရီးယား ျပည့္ရွင္ ဘုရင္ေမာဆိုလပ္အတြက္ မိဖုရားကေဆာက္လုပ္ ခဲ့ေသာ သင္းခ်ိဳင္းဂူႀကီးမွာ အာရွမိုင္းနားနယ္ ဟယ္လီကာနက္ ဆပ္ ၿမိဳ႕တြင္ရွိ၍ ေမာဆိုလီယမ္ဟု ေခၚသည္။ ေလးေထာင့္ လ်ားလ်ားပုံရွိသည့္ ဂူႀကီးေပၚတြင္ လွပေသာ တိုင္လုံးႀကီး မ်ားစီကာ ေဆာက္လုပ္ထားၿပီးလၽွင္ ထိုအေပၚမွတစ္ဖန္ အမိုး သဏၭာန္ ပိရမစ္ျဖင့္ မိုးထား၏။ ထိုပိရမစ္အမိုးေပၚတြင္ ဘုရင္ ႏွင့္ မိဖုရားတို႔ ျမင္းေလးေကာင္ကေသာ ရထားကို စီးေနသည့္ ပုံကို ထုလုပ္ထားရာ၊ ဘုရင္ႀကီး၏႐ုပ္တုမွာ ၁ဝ ေပျမင့္ေလ သည္။ ထိုအေဆာက္အအုံႀကီးကား ဂရိပိသုကာ တို႔၏လက္ရာ ျဖစ္၏။ ယခုအခါတြင္ ပ်က္စီးယိုယြင္းသြားၿပီျဖစ္ရာ အခ်ိဳ႕ အပ်က္အစီးမ်ားကို ၿဗိတိသၽွျပတိုက္တြင္ ထိန္းသိမ္းထားေလ သည္။ ထိုအေဆာက္အအုံႀကီးမွာ ခိုင္ခံ့ႀကီးမား လွပတင့္တယ္ သျဖင့္ ေနာက္ေနာင္တြင္ ႀကီးမားလွေသာ ဂူသင္းခ်ိဳင္းမ်ားကို ေမာဆိုလီယမ္ဟု ေခၚေဝၚၾက၏။

ဆ႒မအံ့ခ်ီးဖြယ္ရာကား အီးဂ်ီးယန္း ပင္လယ္အတြင္းရွိ ႐ုပ္ကၽြန္း၏သေဘၤာဆိပ္တြင္ တည္ရွိခဲ့ေသာ အ႐ုပ္ႀကီးျဖစ္ေလ သည္။ ထိုအ႐ုပ္ႀကီးမ်ား ဟီးလီေယာ့အမည္ရွိေသာ ေနနတ္႐ုပ္ ႀကီးျဖစ္၍ ေၾကးႏွင့္ျပဳလုပ္ထားၿပီးလၽွင္ ေပ ၁ဝဝ မၽွျမင့္ေလ သည္။ ထိုအ႐ုပ္ႀကီးကို ဘီစီ ၂၈ဝ ခန႔္က တည္လုပ္ထားေလ သည္။ ဘီစီ ၂၂၄ ခုႏွစ္တြင္ ငလ်င္ႀကီးလွုပ္သျဖင့္ ထိုအ႐ုပ္ ႀကီးသည္ၿပိဳလဲသြားရာ ႏွစ္ေပါင္းတစ္ေထာင္ခန႔္ ၾကာေသာအခါ တြင္ ထိုအ႐ုပ္ႀကီးမွ အပ်က္အစီးမ်ားကို စုေဆာင္း၍ သတၱဳ ေဟာင္းအျဖစ္ျဖင့္ ေရာင္းခ်လိုက္ၾက၏။

သတၱမအံ့ခ်ီးဖြယ္ရာမွာကား အယ္လက္ဇျႏၵီးယားၿမိဳ႕ရွိ ေဖးေရာ့မီးျပတိုက္ႀကီးျဖစ္ေလသည္။ အီဂ်စ္ကမ္းေျခတြင္ရွိ၍ ထိုၿမိဳ႕ႀကီးႏွင့္ ကပ္ေနေသာ ကၽြန္းကေလးတစ္ကၽြန္းမွာ ေဖးေရာ့ ကၽြန္းဟု ေခၚ၏။ အယ္လက္ဇႏၵာ-သ-ဂရိတ္သည္ အယ္လက္ ဇျႏၵီးယားၿမိဳ႕ႀကီးကို တည္စဥ္က ထိုေဖးေရာ့ကၽြန္းႏွင့္ ၿမိဳ႕ႀကီးကို ပိုင္းျခားသည့္ ေရျပင္ကိုျဖတ္၍ ေပါင္းကူး တံတားေဆာက္လုပ္ ခဲ့၏။ အီဂ်စ္ဘုရင္ ဒုတိယေတာ္လမီမင္း လက္ထက္၌ ထို ကၽြန္း၏အေရွ႕ဘက္စြန္းတြင္ ေက်ာက္တုံးႀကီးမ်ားျဖင့္ ေပ ၅ဝဝ ခန႔္ျမင့္ေသာ မီးျပတိုက္ႀကီးကို တည္ေဆာက္ေလသည္။ ထို အေဆာက္အအုံႀကီးကို ဘီစီ ၂၆ဝ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ၿပီးစီးရာ၊အယ္လက္ဇျႏၵီးယားၿမိဳ႕၏ ေဖးေရာ့မီးျပတိုက္ဟု ေခၚတြင္၏။အထက္ပါတို႔ကား ေရွးေဟာင္းကမၻာ၏ အံ့ဖြယ္ခုနစ္သြယ္ ျဖစ္ေလသည္။ ယခုအခါတြင္ကား ထိုအံ့ဖြယ္မ်ားမွာ အီဂ်စ္ နိုင္ငံရွိ ပိရမစ္မ်ားမွတစ္ပါး ပ်က္စီးယိုယြင္းကုန္ေခ်ၿပီ။
 .

#ဓာတ္ပံုၫႊန္း … ၁၆ရာစု ဒတ္ခ်္ပန္းခ်ီဆရာ မာတင္ ဟင္းမ္စကက္(Marten Heemskerk) ေရးဆြဲခဲ့ေသာ ေရွးေခတ္ကမၻာ့အံ့ဖြယ္ခုနစ္ပါး

#Wikipedia