' တညင္းသီး - Djenkol Bean '
' တညင္းသီး - Djenkol Bean '
တညင္းသီး( Djenkol Bean )၏ Scientific အမည္သည္ Archidendron pauciflorum ျဖစ္သည္။ တညင္းသီးမွာ လူကိုအက်ိဳးျပဳတဲ့ ဗီတာမင္ဓာတ္ပါဝင္မႈ မရွိပါဘူး။ သူ႔မွာ ပါဝင္တာကေတာ့ လူကို ဒုကၡေပး နိုင္တဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ပါ။ တညင္းသီးမွာ Djenkolic acid ဆိုတဲ့ အဆိပ္ေတြ ၀.၃% ကေန ၁.၃% အထိပါဝင္ပါတယ္။ တညင္းသီးဟာ အဆိပ္သင့္တတ္တဲ့ အစားအစာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးအဆိပ္သင့္တာကို Djenkilism လို႔ေခၚပါတယ္။ အဆိုး႐ြားဆုံးကေတာ့ ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခုစလုံး တစ္ၿပိဳင္နက္ပ်က္စီးၿပီး အသက္ဆုံးရႈံးတဲ့အထိ ျဖစ္နိုင္တာပါပဲ။ ျမန္မာနိုင္ငံမွာ တညင္သီးေပါတဲ့ရခိုင္ျပည္နယ္၊ ကရင္ျပည္နယ္၊ ပဲခူးတိုင္း၊ ေရြ က်င္နဲ႔ သံေတာင္ႀကီးေဒသေတြမွာ တညင္းသီးအဆိပ္သင့္မႈ အမ်ားဆုံးေတြ႕ရပါတယ္။ တညင္းသီးေပါတဲ့ ရာသီမွာ အဆိုးဆုံးျဖစ္ၿပီး ႏွစ္စဥ္ အဆိပ္သင့္မႈေၾကာင့္ အသက္ဆုံးရႈံးမႈေတြ ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အဆိပ္သင့္တဲ့အခါ ေဆး႐ုံတက္ေရာက္ၿပီး စနစ္တက်ကဳသမႈ မခံယူရင္ေသဆုံးဖို႔ လမ္းပိုမ်ားတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။
♻ အဆိပ္သင့္ျခင္း....
တညင္းသီးအဆိပ္ရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပုံေမာ္လီက်ဳးကေတာ့ အပ္ေခ်ာင္းပုံေလးေတြကိုပုတီးသီသလို သီထားတဲ့ပုံျဖစ္ပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္ရွည္ၿပီး တစ္ခုနဲ႔တစ္ခုအလြယ္တကူ ခ်ိတ္တြယ္နိုင္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ ခႏၶာကိုယ္မွာ အဆိပ္ေတြဝင္လာရင္အသည္းက ပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပး ပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္ကအညစ္အေၾကးေတြကို စြန္႔ထုတ္ေပးပါတယ္။ တညင္းသီးစားလိုက္ရင္ပါဝင္တဲ့ အဆိပ္ေတြဟာ ေသြးထဲကို အရင္ေရာက္သြားပါတယ္။ ၿပီးတဲ.အခါ အသည္းကိုေရာက္ပါတယ္။ အသည္းဟာ ခႏၶာကိုထဲကို ေရာက္လာတဲ့ အဆိပ္ေတြကို ပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပးနိုင္ေပမယ့္ တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ကိုေတာ့ ပ်က္ျပယ္ေအာင္ မလုပ္နိုင္ဘူးလို႔ဆိုပါတယ္။ အဲဒီအခါ ေက်ာက္ကပ္ကေနစြန္႔ထုတ္ဖို႔ ႀကိဳးစားရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တညင္းသီးအဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးရဲ႕တည္ေဆာက္ပုံေၾကာင့္ ဆီးႁပြန္ငယ္ေလးေတြ ပိတ္ဆို႔တတ္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးအပ္ေခ်ာင္းပုံအဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးေတြကထိုးလို႔ ေသြးေၾကာေလးေတြေပါက္တတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါ ဆီးသြားရင္ ေသြးပါတာ၊ ဆီးသြားနည္းတာေတြျဖစ္လာပါမယ္။ ပိုၿပီးဆိုးလာတဲ့အခါ ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိတ္ၿပီး ဆီးလုံး၀သြားလို႔မရျဖစ္လာပါမယ္။ ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခုစလုံးက ဆီးမထြက္နိုင္လို႔ တင္းလာၿပီး မခံမရပ္နိုင္ေအာင္ နာက်င္လာပါမယ္။ ေသြးထဲမွာ Ureaနဲ႔အဆိပ္အေတာက္ေတြမ်ားလာၿပီး ေဆး႐ုံကို အခ်ိန္မီ တက္ေရာက္ကုသမႈမခံယူရင္အသက္ေသဆုံးနိုင္ပါတယ္။ ဒါကို ႐ုတ္တရက္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း (Acuterenal failure) လို႔ေခၚပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္သန္႔စင္စက္ (Renal dialysis) နဲ႔အခ်ိန္မီကုသ နိုင္မွသာ အျမန္ဆုံးသက္သာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
♻ တညင္းသီးစားမယ္ဆိုရင္....
တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ဟာ ေရမွာအနည္းငယ္သာ ေပ်ာ္ဝင္တဲ့ အဆိပ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ေပ်ာ္ဝင္ႏႈန္းက ၀.၅% သာျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးကိုျပဳတ္လိုက္ရင္ အဆိပ္ဓာတ္နည္းနည္းသာ ေပ်ာ္ဝင္ၿပီးျပည့္၀သြားတဲ့အတြက္အဆိပ္ေတြ ထပ္ၿပီးမေပ်ာ္နိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေရနဲ႔ျပဳတ္တဲ႔အခါတစ္ႀကိမ္တည္းနဲ႔ မလုံေလာက္ပါဘူး။ အနည္းဆုံး သုံးႀကိမ္မွ ငါးႀကိမ္ထိ ေရမ်ားမ်ားနဲ႔ ျပဳတ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ျပဳတ္ၿပီတဲ့ ေရေတြကိုလည္း သြန္ပစ္ၿပီးေရအသစ္နဲ႔ ထပ္ျပဳတ္ရမွာပါ။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ အႏၲရယ္ေတာ္ေတာ္ေလ်ာ့သြားမွာပါ။တညင္းသီးအဆိပ္ဟာ 300ֹC ေက်ာ္မွသာ ဓာတ္ျပယ္ပ်က္စီးပါတယ္။ ေရဆူမွတ္ဟာ 100ֹC သာရွိတာေၾကာင့္ဘယ္လိုမွ ဓာတ္မျပယ္နိုင္ပါဘူး။ တကယ္လို႔မ်ားမီးဖုတ္ၿပီးစားရင္ အဆိပ္ေတြဟာ ဓာတ္လည္းမျပယ္၊ အျပင္လည္းမေရာက္ေတာ့ 100%ခႏၶာကိုယ္ထဲေရာက္ၿပီး ဒုကၡေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးကို ဆားရည္မွာၾကာၾကာစိမ္ၿပီးစာရင္ေတာ့ အဆိပ္ေတြေတာ္ေတာ္ေလးေလ်ာ့နည္းသြားတယ္ လို႔ဆိုပါတယ္။ တညင္းသီး အဆိပ္ဟာ ဆားရည္မွာ အလြယ္တကူေပ်ာ္ဝင္ပါတယ္။ သိပၸံနည္းအရ pH မ်ားေလေလ ေပ်ာ္ဝင္မႈ Solubility မ်ားေလေလျဖစ္ပါတယ္။
♻ အနံ႔ျပင္းျပင္း၊ အဆိပ္ျပင္းျပင္း....
တညင္းသီးစားၿပီးတဲ့အခါ ပါးစပ္မွာနံေနတာ၊ ဆီးသြားရင္ အနံ႔ဆိုးတာေတြဟာခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ အဆိပ္ေတြဝင္ေနၿပီလို႔ဆိုလိုတာပါပဲ။ တညင္းသီးအဆိပ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး WHO(1970), South East Journal of Tropical Medicine(1978) စသျဖင့္ ထုတ္ျပန္ေရးသားထားတာေတြလည္း ရွိပါတယ္လို႔ဆိုတယ္။ ဒါေၾကာင့္စားၿပီးရင္ ခႏၶာကိုယ္ကိုလည္း ဒုကၡေပးသလို အိမ္သာထဲမွာလည္း အနံ႔ဆိုးေပးတဲ့ ဒီလိုအသီးကို တတ္နိုင္သမွ်ေတာ့မစားသင့္ဘူးလို႔ထင္ပါတယ္။
_
ကိုးကား.....
ေဒါက္တာ ခင္ေမာင္လြင္-FAME ၏ က်န္းမာသုတအစီအစဥ္မွေကာက္ႏုတ္၍အက်ဥ္းခ်ဳံးေဖာ္ျပပါသည္။
တညင္းသီး( Djenkol Bean )၏ Scientific အမည္သည္ Archidendron pauciflorum ျဖစ္သည္။ တညင္းသီးမွာ လူကိုအက်ိဳးျပဳတဲ့ ဗီတာမင္ဓာတ္ပါဝင္မႈ မရွိပါဘူး။ သူ႔မွာ ပါဝင္တာကေတာ့ လူကို ဒုကၡေပး နိုင္တဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ပါ။ တညင္းသီးမွာ Djenkolic acid ဆိုတဲ့ အဆိပ္ေတြ ၀.၃% ကေန ၁.၃% အထိပါဝင္ပါတယ္။ တညင္းသီးဟာ အဆိပ္သင့္တတ္တဲ့ အစားအစာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးအဆိပ္သင့္တာကို Djenkilism လို႔ေခၚပါတယ္။ အဆိုး႐ြားဆုံးကေတာ့ ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခုစလုံး တစ္ၿပိဳင္နက္ပ်က္စီးၿပီး အသက္ဆုံးရႈံးတဲ့အထိ ျဖစ္နိုင္တာပါပဲ။ ျမန္မာနိုင္ငံမွာ တညင္သီးေပါတဲ့ရခိုင္ျပည္နယ္၊ ကရင္ျပည္နယ္၊ ပဲခူးတိုင္း၊ ေရြ က်င္နဲ႔ သံေတာင္ႀကီးေဒသေတြမွာ တညင္းသီးအဆိပ္သင့္မႈ အမ်ားဆုံးေတြ႕ရပါတယ္။ တညင္းသီးေပါတဲ့ ရာသီမွာ အဆိုးဆုံးျဖစ္ၿပီး ႏွစ္စဥ္ အဆိပ္သင့္မႈေၾကာင့္ အသက္ဆုံးရႈံးမႈေတြ ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အဆိပ္သင့္တဲ့အခါ ေဆး႐ုံတက္ေရာက္ၿပီး စနစ္တက်ကဳသမႈ မခံယူရင္ေသဆုံးဖို႔ လမ္းပိုမ်ားတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။
♻ အဆိပ္သင့္ျခင္း....
တညင္းသီးအဆိပ္ရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပုံေမာ္လီက်ဳးကေတာ့ အပ္ေခ်ာင္းပုံေလးေတြကိုပုတီးသီသလို သီထားတဲ့ပုံျဖစ္ပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္ရွည္ၿပီး တစ္ခုနဲ႔တစ္ခုအလြယ္တကူ ခ်ိတ္တြယ္နိုင္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ ခႏၶာကိုယ္မွာ အဆိပ္ေတြဝင္လာရင္အသည္းက ပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပး ပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္ကအညစ္အေၾကးေတြကို စြန္႔ထုတ္ေပးပါတယ္။ တညင္းသီးစားလိုက္ရင္ပါဝင္တဲ့ အဆိပ္ေတြဟာ ေသြးထဲကို အရင္ေရာက္သြားပါတယ္။ ၿပီးတဲ.အခါ အသည္းကိုေရာက္ပါတယ္။ အသည္းဟာ ခႏၶာကိုထဲကို ေရာက္လာတဲ့ အဆိပ္ေတြကို ပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပးနိုင္ေပမယ့္ တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ကိုေတာ့ ပ်က္ျပယ္ေအာင္ မလုပ္နိုင္ဘူးလို႔ဆိုပါတယ္။ အဲဒီအခါ ေက်ာက္ကပ္ကေနစြန္႔ထုတ္ဖို႔ ႀကိဳးစားရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တညင္းသီးအဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးရဲ႕တည္ေဆာက္ပုံေၾကာင့္ ဆီးႁပြန္ငယ္ေလးေတြ ပိတ္ဆို႔တတ္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးအပ္ေခ်ာင္းပုံအဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးေတြကထိုးလို႔ ေသြးေၾကာေလးေတြေပါက္တတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါ ဆီးသြားရင္ ေသြးပါတာ၊ ဆီးသြားနည္းတာေတြျဖစ္လာပါမယ္။ ပိုၿပီးဆိုးလာတဲ့အခါ ဆီးလမ္းေၾကာင္းပိတ္ၿပီး ဆီးလုံး၀သြားလို႔မရျဖစ္လာပါမယ္။ ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခုစလုံးက ဆီးမထြက္နိုင္လို႔ တင္းလာၿပီး မခံမရပ္နိုင္ေအာင္ နာက်င္လာပါမယ္။ ေသြးထဲမွာ Ureaနဲ႔အဆိပ္အေတာက္ေတြမ်ားလာၿပီး ေဆး႐ုံကို အခ်ိန္မီ တက္ေရာက္ကုသမႈမခံယူရင္အသက္ေသဆုံးနိုင္ပါတယ္။ ဒါကို ႐ုတ္တရက္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း (Acuterenal failure) လို႔ေခၚပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္သန္႔စင္စက္ (Renal dialysis) နဲ႔အခ်ိန္မီကုသ နိုင္မွသာ အျမန္ဆုံးသက္သာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
♻ တညင္းသီးစားမယ္ဆိုရင္....
တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ဟာ ေရမွာအနည္းငယ္သာ ေပ်ာ္ဝင္တဲ့ အဆိပ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ေပ်ာ္ဝင္ႏႈန္းက ၀.၅% သာျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးကိုျပဳတ္လိုက္ရင္ အဆိပ္ဓာတ္နည္းနည္းသာ ေပ်ာ္ဝင္ၿပီးျပည့္၀သြားတဲ့အတြက္အဆိပ္ေတြ ထပ္ၿပီးမေပ်ာ္နိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေရနဲ႔ျပဳတ္တဲ႔အခါတစ္ႀကိမ္တည္းနဲ႔ မလုံေလာက္ပါဘူး။ အနည္းဆုံး သုံးႀကိမ္မွ ငါးႀကိမ္ထိ ေရမ်ားမ်ားနဲ႔ ျပဳတ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ျပဳတ္ၿပီတဲ့ ေရေတြကိုလည္း သြန္ပစ္ၿပီးေရအသစ္နဲ႔ ထပ္ျပဳတ္ရမွာပါ။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ အႏၲရယ္ေတာ္ေတာ္ေလ်ာ့သြားမွာပါ။တညင္းသီးအဆိပ္ဟာ 300ֹC ေက်ာ္မွသာ ဓာတ္ျပယ္ပ်က္စီးပါတယ္။ ေရဆူမွတ္ဟာ 100ֹC သာရွိတာေၾကာင့္ဘယ္လိုမွ ဓာတ္မျပယ္နိုင္ပါဘူး။ တကယ္လို႔မ်ားမီးဖုတ္ၿပီးစားရင္ အဆိပ္ေတြဟာ ဓာတ္လည္းမျပယ္၊ အျပင္လည္းမေရာက္ေတာ့ 100%ခႏၶာကိုယ္ထဲေရာက္ၿပီး ဒုကၡေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးကို ဆားရည္မွာၾကာၾကာစိမ္ၿပီးစာရင္ေတာ့ အဆိပ္ေတြေတာ္ေတာ္ေလးေလ်ာ့နည္းသြားတယ္ လို႔ဆိုပါတယ္။ တညင္းသီး အဆိပ္ဟာ ဆားရည္မွာ အလြယ္တကူေပ်ာ္ဝင္ပါတယ္။ သိပၸံနည္းအရ pH မ်ားေလေလ ေပ်ာ္ဝင္မႈ Solubility မ်ားေလေလျဖစ္ပါတယ္။
♻ အနံ႔ျပင္းျပင္း၊ အဆိပ္ျပင္းျပင္း....
တညင္းသီးစားၿပီးတဲ့အခါ ပါးစပ္မွာနံေနတာ၊ ဆီးသြားရင္ အနံ႔ဆိုးတာေတြဟာခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ အဆိပ္ေတြဝင္ေနၿပီလို႔ဆိုလိုတာပါပဲ။ တညင္းသီးအဆိပ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး WHO(1970), South East Journal of Tropical Medicine(1978) စသျဖင့္ ထုတ္ျပန္ေရးသားထားတာေတြလည္း ရွိပါတယ္လို႔ဆိုတယ္။ ဒါေၾကာင့္စားၿပီးရင္ ခႏၶာကိုယ္ကိုလည္း ဒုကၡေပးသလို အိမ္သာထဲမွာလည္း အနံ႔ဆိုးေပးတဲ့ ဒီလိုအသီးကို တတ္နိုင္သမွ်ေတာ့မစားသင့္ဘူးလို႔ထင္ပါတယ္။
_
ကိုးကား.....
ေဒါက္တာ ခင္ေမာင္လြင္-FAME ၏ က်န္းမာသုတအစီအစဥ္မွေကာက္ႏုတ္၍အက်ဥ္းခ်ဳံးေဖာ္ျပပါသည္။
Comments
Post a Comment