' ေအာ္ရိုရာ ေခၚ ဥတၱရအလင္းတန္း (Northern Light) '
' ေအာ္ရိုရာ ေခၚ ဥတၱရအလင္းတန္း (Northern Light) '
ဥတၱရအလင္းတန္း(Northern Light) ဆိုသည္မွာ ညဉ့္ေကာင္းကင္ယံတြင္ လွပစြာ ျဖာထြက္ေသာ ေရာင္စုံ အလင္းတန္းမ်ားကို ေခၚဆိုျခင္း ျဖစ္သည္။ ၎အလင္းတန္းမ်ားကို Aurora အလင္းတန္းမ်ားဟုလည္း ေခၚဆိုၾကေသးသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားသည္ လြန္စြာ ထူျခားဆန္းျပားသည္သာမက ေမွာ္ပညာျဖင့္ ဖန္တီးထားသည္ဟုပင္ ထင္မွတ္မွားေလာက္ေအာင္ လွပေပသည္။ သို႔ေသာ္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း၌ အျပင္ဘက္တြင္ ျမင္ေတြ႕နိုင္ရန္ မျဖစ္နိုင္ေပ။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ကမာၻေျမာက္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေတာင္ဘက္စြန္း ေဒသမ်ားတြင္သာ ျမင္ေတြ႕ရေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္း (Northen Light) ျဖစ္ေပၚလာပုံ....
အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ Aurora (သို႔) Northern Lights ျဖစ္ေပၚလာရျခင္းမွာ ေနမွ ထုတ္လႊတ္လိုက္သည့္ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္ အမႈန္ကေလးမ်ား ကမာၻေလထုထဲသို႔ေရာက္ရွိလာၿပီး ေလထုထဲမွ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားႏွင့္ ေနေျပာက္ျဖစ္စဥ္ (Sunspot activity) ဆက္ႏြယ္မႈကို ၁၈၈၀ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ေလ့လာေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ ၁၉၅၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားတြင္ ျပဳလုပ္ေသာ သုေတသနလုပ္ငန္းမ်ား၏ အက်ိဳးေက်းဇူးေၾကာင့္ ေနမွ အီလက္ထ႐ြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္အမႈန္ေလးမ်ားသည္ Solar Wind ဟုေသာ ျဖစ္စဥ္ျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို႔ ဝင္ေရာက္ေၾကာင္း သိရွိလာခဲ့ၾကသည္။
ေန၏ မ်က္ႏွာျပင္ အပူခ်ိန္သည္ ၅၈၀၀ ကယ္ဗင္ထိ ပူျပင္းၿပီး ၎အပူခ်ိန္သည္ ဓာတ္ေငြ႕ေမာ္လီက်ဴးမ်ား အခ်င္းခ်င္း ပြတ္တိုက္မႈ အႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ ျဖစ္ေပၚ၍ ျပင္းထန္စြာ ေပါက္ကြဲၾကသည္။ ေနသည္ မိမိဝင္ရိုးေပၚတြင္ လွည့္ပါတ္ေနသည္ျဖစ္ရာ ေပါက္ကြဲမႈျဖစ္ခ်ိန္တြင္ အီလက္ထ႐ြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္အမႈန္မ်ားသည္ ေနမွ လြတ္ကာ အာကာသသို႔ လြင့္စင္သြားၾကသည္။ ထိုျဖစ္စဥ္ကို Solar Wind ဟုေခၚၿပီး အဆိုပါနည္းလမ္းျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို႔ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ား ေရာက္ရွိလာၾကသည္။ သို႔ေသာ္ အားျပင္းေသာ ကမာၻသံလိုက္စက္ကြင္းေၾကာင့္ ၎လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားသည္ ကမာၻေျမေပၚသို႔တိုက္ရိုက္ မက်ေရာက္နိုင္ပဲ သံလိုက္စက္ကြင္းအားအေပ်ာ့ဆုံးျဖစ္သည့္ ဝင္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို႔ လမ္းေၾကာင္းေသြဖယ္သြားၾကသည္။ ဝင္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို႔ ေရာက္ရွိေသာအခါ ကမာၻေပၚမွ ဓာတ္ေငြ႕အမႈန္မ်ားႏွင့္ ေနမွ လြင့္စင္လာေသာ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈျဖစ္ၿပီး Northern Lights ဟုေခၚေသာ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ထြက္ေပၚလာၾကသည္။
Northern Lights ကို ကမာၻေတာင္ဘက္စြန္း ႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းတြင္ ေတြ႕နိုင္ၿပီး ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚေနေသာ Northern Lights မ်ားကို 'Aurora borealis' ဟုေခၚၿပီး ေတာင္ပိုင္းတြင္ 'Aurora australis' ဟုေခၚေဝၚၾကသည္။ Aurora အလင္းတန္းမ်ားကို အေရာင္မ်ိဳးစုံျဖင့္ ေတြ႕ျမင္နိုင္ၿပီး အစိမ္းႏုေရာင္ႏွင့္ ပန္းေရာင္မ်ားမွာ အေတြ႕ရအမ်ားဆုံးျဖစ္သည္။ ထို႔ျပင္ အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ္း၊ အျပာ ႏွင့္ မရမ္းေရာင္ မ်ားကိုလည္း ေတြ႕ရတက္သည္။ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္ေသာ ဓာတ္ေငြ႕အမ်ိဳးအစားေပၚမူတည္၍ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား၏ အေရာင္သည္ ေျပာင္းလဲေလ့ရွိသည္။ ေတြ႕ရအမ်ားဆုံးျဖစ္ေသာ ဥတၱရအလင္းတန္းအေရာင္ျဖစ္သည့္ စိမ္းဝါေရာင္ႏုႏုသည္ ကမာၻေျမျပင္အထက္ မိုင္ ၆၀ တြင္ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေမာ္လီက်ဴးမ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ အလြန္ေတြ႕ရခဲေသာ အနီေရာင္ သီးသန႔္ Aurora အလင္းတန္းမ်ားသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၂၀၀ ဝန္းက်င္တြင္ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ ဓာတ္ေငြ႕မႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚသည္။ နိုက္ထရိုဂ်င္ဓာတ္ေငြ႕မ်ားသည္ အျပာႏွင့္ ၾကက္ေသြးအလင္းတန္းမ်ား ျဖစ္ေပၚေစသည္။ အလင္းတန္းမ်ားသည္ ပုံစံမ်ိဳးစုံျဖင့္ တည္ရွိနိုင္ၿပီး အခ်ိဳ႕မွာ အကြက္ပုံစံ (သို႔မဟုတ္) ျပန႔္က်ဲေနေသာ တိမ္တိုက္ပုံစံ၊ အခ်ိဳ႕မွာ တံခြန္ပုံစံ၊ စက္ဝန္းျပတ္ပုံစံ၊ လွိုင္းထလႈပ္ရွားေနေသာ ျပတင္းေပါက္ခန္းဆီး ပုံစံ အစရွိသျဖင့္ ပုံသ႑န္ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ေကာင္းကင္ယံတြင္ ခပ္မွိန္မွိန္ အေရာင္မ်ားျဖာထြက္ေလ့ရွိသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းျဖာထြက္မႈသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၅၀ မွ မိုင္ ၄၀၀ အတြင္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ၾကည့္ရန္ အေကာင္းဆုံးေနရာမ်ား....
အထက္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ေတာင္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ အေတြ႕ရမ်ားသည္။ ကမာၻအေနာက္ဘက္ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းတြင္ရွိေသာ ေဒသတစ္ခုျဖစ္သည့္ နယူးေအာ့လန္း(New Orleans) ေဒသမ်ားတြင္ ေတြ႕ရေသာ္လည္း ကမာၻအေရွ႕ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္မွာ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ေတြ႕ျမင္နိုင္ျခင္းမရွိေပ။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈခံစားရန္ အေကာင္းဆုံးေနရာမ်ားမွာ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ရွိ ကေနဒါနိုင္ငံ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ား(Yukon၊ Nunavut အစရွိေသာ ေဒသမ်ား) ႏွင့္ အလက္စကာျပည္နယ္(Alaska) အေနာက္ေျမာက္ဘက္တို႔ျဖစ္ၾကသည္။ ထို႔ျပင္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ဂရင္းလန္ကြၽန္း(Greenland) ႏွင့္ အိုက္စလန္နိုင္ငံ(Iceland) ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ား၊ ေနာ္ေဝးနိုင္ငံ ေျမာက္ဘက္ ကမ္းရိုးတန္းႏွင့္ ဆိုက္ေဘးရီးယား(Siberia)၏ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ားတြင္လည္း ေတြ႕ျမင္နိုင္ေပသည္။ ကမာၻေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာ Aurora အလင္းတန္းမ်ားသည္ အႏၲာတိကတိုက္ ႏွင့္ အိႏၵိယသမုဒၵရာေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္သာ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ ျမင္ေတြ႕ခဲလွသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို အလင္းေရာင္နည္းပါးေသာ ေနရာမ်ားတြင္လည္း ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။ လူေနနည္းေသာ ေျမာက္ဘက္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးအခ်ိန္....
Aurora ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈျဖစ္စဥ္သည္ ရာသီစက္ဝန္းကဲ့သို႔ ထပ္ကာတလဲလဲျဖစ္ေနသည္ကို သုေတသီမ်ား ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ၾကၿပီး အခ်ိန္ ၁၁ ႏွစ္ၾကာတိုင္း တစ္ႀကိမ္ ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈ အထြဋ္အထိပ္သို႔ ေရာက္ေလ့ရွိသည္။ ေနာက္ဆုံးေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈ အျမင့္ဆုံးအခ်ိန္မွာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ျဖစ္သည္။ ေျမာက္ဘက္ပိုင္း ေဒသမ်ားတြင္ ေဆာင္းရာသီသည္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အလြန္ေကာင္းေသာ ရာသီျဖစ္သည္။ ညတာရွည္ၿပီး တိမ္ကင္းစင္ေသာညမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အခြင့္ေကာင္းျဖစ္သည္။ ဥတၱရအလင္းတန္း ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးအခ်ိန္မွာ ေဒသစံေတာ္ခ်ိန္ ညသန္းေခါင္ အခ်ိန္ျဖစ္ေပသည္။
✔ဥတၱရာအလင္းတန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ဒ႑ာရီလာမ်ား....
ကမာၻေျမာက္ဘက္ျခမ္းတြင္ ေတြ႕ရေသာ အလင္းတန္း 'Aurora borealis' သည္ 'ေျမာက္ဘက္ေဒသ၏ အ႐ုဏ္ဦး' ဟု အဓိပၸါယ္ရေလသည္။ ေရာမတို႔၏ ဒ႑ာရီလာ Aurora သည္ အ႐ုဏ္ဦးနတ္သမီးတစ္ပါး ျဖစ္ေလသည္။ လူမ်ိဳးစုအသီးသီးတြင္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဒ႑ာရီမ်ားရွိၾကသည္။ ေအဒီ ၁၁၀၀ မွ ၁၄၀၀ ခန႔္က ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္းသည္ စစ္ သို႔မဟုတ္ အငတ္ေဘး၏ ေရွ႕ေျပးနိမိတ္ဟု မွတ္ယူၾကသည္။ နယူးဇီလန္ကြၽန္းမွ Maori ဟုေခၚေသာ ေဒသခံတိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ အပါအဝင္ အခ်ိဳ႕ ဥေရာပတိုက္သားမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားသည္ မီးရႉးမီးတိုင္ သို႔မဟုတ္ မီးပုံပြဲမွ ေရာင္ျပန္ဟပ္ေသာ အလင္းမ်ားဟုပင္ ထင္ျမင္ယူဆခဲ့ၾကသည္။ Winconsin ေဒသရွိ Menominee အင္ဒီးယန္းမ်ိဳးႏြယ္စုတို႔ကမူ အလင္းတန္းမ်ားသည္ manbai'wok ဟုေခၚေသာ မုဆိုးႏွင့္ တံငါသည္မ်ား၏ ဝိဉာဥ္မ်ား တည္ေနရာကို ၫႊန္ျပသည္ဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ အလာစကာေဒသရွိ Inuit လူမ်ိဳးတို႔ကလည္း အလင္းတန္းမ်ားသည္ ၎တို႔ အမဲလိုက္ရာမွ ရရွိလာေသာ သားေကာင္မ်ား၏ ဝိဉာဥ္မ်ားဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ Aurora ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားသည္ ၎တို႔လူမ်ိဳးစု၏ စိတ္ဓါတ္ကို ေဖာ္ၾကဴးေနသည္ဟု ယုံၾကည္ေသာ မ်ိဳးႏြယ္မ်ားလည္းရွိၾကေပသည္။
_
ကိုးကား....
၁။Curiosity Science Magazine of Myanmar Issue 01.
ဥတၱရအလင္းတန္း(Northern Light) ဆိုသည္မွာ ညဉ့္ေကာင္းကင္ယံတြင္ လွပစြာ ျဖာထြက္ေသာ ေရာင္စုံ အလင္းတန္းမ်ားကို ေခၚဆိုျခင္း ျဖစ္သည္။ ၎အလင္းတန္းမ်ားကို Aurora အလင္းတန္းမ်ားဟုလည္း ေခၚဆိုၾကေသးသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားသည္ လြန္စြာ ထူျခားဆန္းျပားသည္သာမက ေမွာ္ပညာျဖင့္ ဖန္တီးထားသည္ဟုပင္ ထင္မွတ္မွားေလာက္ေအာင္ လွပေပသည္။ သို႔ေသာ္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း၌ အျပင္ဘက္တြင္ ျမင္ေတြ႕နိုင္ရန္ မျဖစ္နိုင္ေပ။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ကမာၻေျမာက္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေတာင္ဘက္စြန္း ေဒသမ်ားတြင္သာ ျမင္ေတြ႕ရေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္း (Northen Light) ျဖစ္ေပၚလာပုံ....
အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ Aurora (သို႔) Northern Lights ျဖစ္ေပၚလာရျခင္းမွာ ေနမွ ထုတ္လႊတ္လိုက္သည့္ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္ အမႈန္ကေလးမ်ား ကမာၻေလထုထဲသို႔ေရာက္ရွိလာၿပီး ေလထုထဲမွ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားႏွင့္ ေနေျပာက္ျဖစ္စဥ္ (Sunspot activity) ဆက္ႏြယ္မႈကို ၁၈၈၀ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ေလ့လာေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ ၁၉၅၀ ျပည့္ႏွစ္မ်ားတြင္ ျပဳလုပ္ေသာ သုေတသနလုပ္ငန္းမ်ား၏ အက်ိဳးေက်းဇူးေၾကာင့္ ေနမွ အီလက္ထ႐ြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္အမႈန္ေလးမ်ားသည္ Solar Wind ဟုေသာ ျဖစ္စဥ္ျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို႔ ဝင္ေရာက္ေၾကာင္း သိရွိလာခဲ့ၾကသည္။
ေန၏ မ်က္ႏွာျပင္ အပူခ်ိန္သည္ ၅၈၀၀ ကယ္ဗင္ထိ ပူျပင္းၿပီး ၎အပူခ်ိန္သည္ ဓာတ္ေငြ႕ေမာ္လီက်ဴးမ်ား အခ်င္းခ်င္း ပြတ္တိုက္မႈ အႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ ျဖစ္ေပၚ၍ ျပင္းထန္စြာ ေပါက္ကြဲၾကသည္။ ေနသည္ မိမိဝင္ရိုးေပၚတြင္ လွည့္ပါတ္ေနသည္ျဖစ္ရာ ေပါက္ကြဲမႈျဖစ္ခ်ိန္တြင္ အီလက္ထ႐ြန္ႏွင့္ ပရိုတြန္အမႈန္မ်ားသည္ ေနမွ လြတ္ကာ အာကာသသို႔ လြင့္စင္သြားၾကသည္။ ထိုျဖစ္စဥ္ကို Solar Wind ဟုေခၚၿပီး အဆိုပါနည္းလမ္းျဖင့္ ကမာၻေလထုထဲသို႔ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ား ေရာက္ရွိလာၾကသည္။ သို႔ေသာ္ အားျပင္းေသာ ကမာၻသံလိုက္စက္ကြင္းေၾကာင့္ ၎လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားသည္ ကမာၻေျမေပၚသို႔တိုက္ရိုက္ မက်ေရာက္နိုင္ပဲ သံလိုက္စက္ကြင္းအားအေပ်ာ့ဆုံးျဖစ္သည့္ ဝင္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို႔ လမ္းေၾကာင္းေသြဖယ္သြားၾကသည္။ ဝင္ရိုးစြန္းေဒသမ်ားသို႔ ေရာက္ရွိေသာအခါ ကမာၻေပၚမွ ဓာတ္ေငြ႕အမႈန္မ်ားႏွင့္ ေနမွ လြင့္စင္လာေသာ လွ်ပ္စစ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈျဖစ္ၿပီး Northern Lights ဟုေခၚေသာ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ထြက္ေပၚလာၾကသည္။
Northern Lights ကို ကမာၻေတာင္ဘက္စြန္း ႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းတြင္ ေတြ႕နိုင္ၿပီး ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚေနေသာ Northern Lights မ်ားကို 'Aurora borealis' ဟုေခၚၿပီး ေတာင္ပိုင္းတြင္ 'Aurora australis' ဟုေခၚေဝၚၾကသည္။ Aurora အလင္းတန္းမ်ားကို အေရာင္မ်ိဳးစုံျဖင့္ ေတြ႕ျမင္နိုင္ၿပီး အစိမ္းႏုေရာင္ႏွင့္ ပန္းေရာင္မ်ားမွာ အေတြ႕ရအမ်ားဆုံးျဖစ္သည္။ ထို႔ျပင္ အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ္း၊ အျပာ ႏွင့္ မရမ္းေရာင္ မ်ားကိုလည္း ေတြ႕ရတက္သည္။ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ေဆာင္ အမႈန္မ်ားႏွင့္ ပြတ္တိုက္ေသာ ဓာတ္ေငြ႕အမ်ိဳးအစားေပၚမူတည္၍ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား၏ အေရာင္သည္ ေျပာင္းလဲေလ့ရွိသည္။ ေတြ႕ရအမ်ားဆုံးျဖစ္ေသာ ဥတၱရအလင္းတန္းအေရာင္ျဖစ္သည့္ စိမ္းဝါေရာင္ႏုႏုသည္ ကမာၻေျမျပင္အထက္ မိုင္ ၆၀ တြင္ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေမာ္လီက်ဴးမ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ အလြန္ေတြ႕ရခဲေသာ အနီေရာင္ သီးသန႔္ Aurora အလင္းတန္းမ်ားသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၂၀၀ ဝန္းက်င္တြင္ရွိေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ ဓာတ္ေငြ႕မႈန္မ်ား ပြတ္တိုက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚသည္။ နိုက္ထရိုဂ်င္ဓာတ္ေငြ႕မ်ားသည္ အျပာႏွင့္ ၾကက္ေသြးအလင္းတန္းမ်ား ျဖစ္ေပၚေစသည္။ အလင္းတန္းမ်ားသည္ ပုံစံမ်ိဳးစုံျဖင့္ တည္ရွိနိုင္ၿပီး အခ်ိဳ႕မွာ အကြက္ပုံစံ (သို႔မဟုတ္) ျပန႔္က်ဲေနေသာ တိမ္တိုက္ပုံစံ၊ အခ်ိဳ႕မွာ တံခြန္ပုံစံ၊ စက္ဝန္းျပတ္ပုံစံ၊ လွိုင္းထလႈပ္ရွားေနေသာ ျပတင္းေပါက္ခန္းဆီး ပုံစံ အစရွိသျဖင့္ ပုံသ႑န္ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ေကာင္းကင္ယံတြင္ ခပ္မွိန္မွိန္ အေရာင္မ်ားျဖာထြက္ေလ့ရွိသည္။ ဥတၱရအလင္းတန္းျဖာထြက္မႈသည္ အျမင့္ေပ မိုင္ ၅၀ မွ မိုင္ ၄၀၀ အတြင္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ၾကည့္ရန္ အေကာင္းဆုံးေနရာမ်ား....
အထက္တြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္အတိုင္း ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ေတာင္ဘက္စြန္းႏွင့္ ေျမာက္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္ အေတြ႕ရမ်ားသည္။ ကမာၻအေနာက္ဘက္ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းတြင္ရွိေသာ ေဒသတစ္ခုျဖစ္သည့္ နယူးေအာ့လန္း(New Orleans) ေဒသမ်ားတြင္ ေတြ႕ရေသာ္လည္း ကမာၻအေရွ႕ျခမ္း ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ားတြင္မွာ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ေတြ႕ျမင္နိုင္ျခင္းမရွိေပ။ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈခံစားရန္ အေကာင္းဆုံးေနရာမ်ားမွာ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ရွိ ကေနဒါနိုင္ငံ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ား(Yukon၊ Nunavut အစရွိေသာ ေဒသမ်ား) ႏွင့္ အလက္စကာျပည္နယ္(Alaska) အေနာက္ေျမာက္ဘက္တို႔ျဖစ္ၾကသည္။ ထို႔ျပင္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ဂရင္းလန္ကြၽန္း(Greenland) ႏွင့္ အိုက္စလန္နိုင္ငံ(Iceland) ေတာင္ဘက္စြန္းေဒသမ်ား၊ ေနာ္ေဝးနိုင္ငံ ေျမာက္ဘက္ ကမ္းရိုးတန္းႏွင့္ ဆိုက္ေဘးရီးယား(Siberia)၏ ကမ္းရိုးတန္းေဒသမ်ားတြင္လည္း ေတြ႕ျမင္နိုင္ေပသည္။ ကမာၻေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာ Aurora အလင္းတန္းမ်ားသည္ အႏၲာတိကတိုက္ ႏွင့္ အိႏၵိယသမုဒၵရာေတာင္ဘက္ျခမ္းတြင္သာ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ ျမင္ေတြ႕ခဲလွသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို အလင္းေရာင္နည္းပါးေသာ ေနရာမ်ားတြင္လည္း ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။ လူေနနည္းေသာ ေျမာက္ဘက္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ား ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးျဖစ္သည္။
✔ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးအခ်ိန္....
Aurora ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈျဖစ္စဥ္သည္ ရာသီစက္ဝန္းကဲ့သို႔ ထပ္ကာတလဲလဲျဖစ္ေနသည္ကို သုေတသီမ်ား ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ၾကၿပီး အခ်ိန္ ၁၁ ႏွစ္ၾကာတိုင္း တစ္ႀကိမ္ ေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈ အထြဋ္အထိပ္သို႔ ေရာက္ေလ့ရွိသည္။ ေနာက္ဆုံးေရာင္စဥ္ျဖာထြက္မႈ အျမင့္ဆုံးအခ်ိန္မွာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ျဖစ္သည္။ ေျမာက္ဘက္ပိုင္း ေဒသမ်ားတြင္ ေဆာင္းရာသီသည္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အလြန္ေကာင္းေသာ ရာသီျဖစ္သည္။ ညတာရွည္ၿပီး တိမ္ကင္းစင္ေသာညမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားကို ၾကည့္ရႈရန္ အခြင့္ေကာင္းျဖစ္သည္။ ဥတၱရအလင္းတန္း ၾကည့္ရႈရန္ အေကာင္းဆုံးအခ်ိန္မွာ ေဒသစံေတာ္ခ်ိန္ ညသန္းေခါင္ အခ်ိန္ျဖစ္ေပသည္။
✔ဥတၱရာအလင္းတန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ဒ႑ာရီလာမ်ား....
ကမာၻေျမာက္ဘက္ျခမ္းတြင္ ေတြ႕ရေသာ အလင္းတန္း 'Aurora borealis' သည္ 'ေျမာက္ဘက္ေဒသ၏ အ႐ုဏ္ဦး' ဟု အဓိပၸါယ္ရေလသည္။ ေရာမတို႔၏ ဒ႑ာရီလာ Aurora သည္ အ႐ုဏ္ဦးနတ္သမီးတစ္ပါး ျဖစ္ေလသည္။ လူမ်ိဳးစုအသီးသီးတြင္ ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဒ႑ာရီမ်ားရွိၾကသည္။ ေအဒီ ၁၁၀၀ မွ ၁၄၀၀ ခန႔္က ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္းသည္ စစ္ သို႔မဟုတ္ အငတ္ေဘး၏ ေရွ႕ေျပးနိမိတ္ဟု မွတ္ယူၾကသည္။ နယူးဇီလန္ကြၽန္းမွ Maori ဟုေခၚေသာ ေဒသခံတိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ အပါအဝင္ အခ်ိဳ႕ ဥေရာပတိုက္သားမ်ားသည္ ဥတၱရအလင္းတန္းမ်ားသည္ မီးရႉးမီးတိုင္ သို႔မဟုတ္ မီးပုံပြဲမွ ေရာင္ျပန္ဟပ္ေသာ အလင္းမ်ားဟုပင္ ထင္ျမင္ယူဆခဲ့ၾကသည္။ Winconsin ေဒသရွိ Menominee အင္ဒီးယန္းမ်ိဳးႏြယ္စုတို႔ကမူ အလင္းတန္းမ်ားသည္ manbai'wok ဟုေခၚေသာ မုဆိုးႏွင့္ တံငါသည္မ်ား၏ ဝိဉာဥ္မ်ား တည္ေနရာကို ၫႊန္ျပသည္ဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ အလာစကာေဒသရွိ Inuit လူမ်ိဳးတို႔ကလည္း အလင္းတန္းမ်ားသည္ ၎တို႔ အမဲလိုက္ရာမွ ရရွိလာေသာ သားေကာင္မ်ား၏ ဝိဉာဥ္မ်ားဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ Aurora ေရာင္စဥ္တန္းမ်ားသည္ ၎တို႔လူမ်ိဳးစု၏ စိတ္ဓါတ္ကို ေဖာ္ၾကဴးေနသည္ဟု ယုံၾကည္ေသာ မ်ိဳးႏြယ္မ်ားလည္းရွိၾကေပသည္။
_
ကိုးကား....
၁။Curiosity Science Magazine of Myanmar Issue 01.
Comments
Post a Comment